Gujarati prose translation. Source: 1915 edition, DLI scan.
અધ્યાય ૧૬ મે1-મ’ત્રો મેળવવા શુક્ાચાયષ્તુ’ જવુ* એ વચન સાભળી મનથી વિચાયું કે, “હવે રુ કરવુ ? દૈત્યાના ગુરુ આ શુક્રાચાર્યે દેવો ઉપર દ્રાહ ખુદ્ધિથી દૈત્યાના જ્ય માટે મત્રો સાઝ હાલ અહીં આવ્યા છે, પણુ માગે દેવાની રક્ષા કરવી જઈએ આમ વિચારી મહેશ્વગ સડરે અતિ ઉગ્ર હોઈ કસ્વુ મુશ્ડેલ વ્રત તેમને બતાવ્યુ ફે, “ પૂરા હશ્ન2 વર્ષ સુધી ઊંધા મસ્તકે રહી ધાત્યના કોતરાનો ધુમાડો જે તમે પીશે, તો તમારું ક્લ્યાણુ થમે અને તેથી તમે મતો મેળવશા., એમ તેમણે કહ્યુ, ત્યાડે તે શુકાચાર્યો “ તમે આજ્ઞા કરેલુ તે વ્રત દુ કરીશ એવુ વનન કહ્યુ વ્યાસ ખાલ્યા શકેરને એમ કહી મત્ર મેળવવા જેમણે નિશ્ચય કયદ હતો એવા ત થાત ગુક્ાચાર્ય 9ુમાડા પીવા તત્પર થઈ ઉત્તમ વ્રત રાડ કર્મું ખીલ તર દવો રુનાચાર્યને વ્રતપરાયણુ અને દૈત્યાને ઢાગી જર્ણી વિ્વારમા પડયા હે રાશન ! મનથી વિચારી સર દવો યુદ્ધ કસવા તૅયાર થયા અને આયુધો લઈને જ્યા તે ઉત્તમ દાનવો રહ્યા હતા ત્યા ગયા દૈત્યા આયુધો સહિત ખ-તરધારી ત દવાને વા: તરફથી આવેલા નઈ ભયથી ગભરાઈ ગયા “મને 4તથી દુર્ખળ હોઈ તુરત જ તેએ ( શત્તો વગેરથી ) મઝ7 હોઈ બળથી ગવિ૪ એ દેવોની નામ ગયા ને સત્ય વચત કહેવા લાગ્યા ક, હે દવો! જણ શત્તો છોડયા છે તેને, ભયભીતને, આગાર્ને તધા 4તમા રહેડાને પથમ અભયદાન આપી હવે તમ અમાનો નાશ કરવાની ઈચ્ઢ્રથી આયા છા! (તે વોગ્ય નથી ) હે દવો! તમારા સત્ય અને વ-કન વર્મ ડયા ગયા 2 જેએએ માત્તો છાડ્યા છાય અને જએ તય પામી ર રણે થયા હર, તેગ્યાન માત્વા તે તીક નથી * દેવા ખોલ્યા “તમે શુક્ાચાર્યને મત્ર માટે મોકવ્યા છે અને તમારું તપ કપટથી યુક્ત જણાયુ છે, તેથી અમે યુદ્ધ જ કરીશુ તમે શસ્ત્રો હાથમા લઈ આવેથમા આવી યુદ્ધ માટે તયાગ ઘાએ, લાગ નનેઈ યમુને માચે જ તાખવો, આ ત્તનાતન ધર્મ છે ’ તે વગત ત્તાભની ભયથી ગજરાયેના સર્ય દત્યો માહોમાહે વિગાર કગ નાની જ્વા તત્પર થે જતા રહ્યા. અને ભયભીત થઈ તે દાનવો ગુકાનાર્યનો ૧૮૯ માતાને શરણે ગયા, ત્યારે તેણે તેઓને અત્યત ગભ* રાયેલા જેઈ અભય આપ્યુ. (ને કહ્યુ .) શુશ્તી માતા ખોલ્યા હે દાનવો ! ડરશો નહિ, ડરશે! નહિ, ભય છોડી દો મારી પાસે રહેતારાઓને ભય કદી ઘતો નવી તે વચન સાભળી દંત્યો તે ક્રેોઇ આશ્રમમા નિર્ભય, આયુધરહિત અતે ગભસટ વિનતા રહેવા લાગ્યા. દાનવોને (એ રીતે ) નાસી ગયેલા નનેઈ, દેવા બલાખલ નહિ વિચારી તેએના પગલે પાછળ પડી ખનાત્કારે તેમના તરફ ધસી ગયા અને ત્યા જઈ તે સવે” દત્યોતે મારી નાખવા તૈયાર થયા અને શુક્રાચાર્યની માતાએ વાર્યા છતા નએ આશ્રમમાં રહેલા દૈત્યોને તેએ મારવા માડયા એમ દૈત્યોને દેવાથી મરાતા ન્નેઈ, રુકાચાર્ય- તી માતા (કોપથી ) અત્યત છ્ર,જ ઉડી ને ખોલી કે, “ તપથી તમને ખધાને નિદ્રાવશ કરુ છુ ’ એમ કહી તણે નિદ્રાને પ્રેરણા કરી, એટલે તે દેવતાએ! પર જઈ પડી જેથી ઇદ્ર સહિત દેવા નિદ્રાને વગ થઈ મૂગાની જેમ બેસી રહ્યા, તે વેગા ઇદ્રને નિદ્રાથી બેભાન તે ગરીખડો ન્નેઠ વિષ્યુએ કહ્યુ : “ હે દેવોમા ઉત્તમ ! તુ મારામા પ્રવેશ કરુ એટલે હુ તને ખીજે સ્થળે લઈ નઉં, તારુ ફલ્યાણુ ઘાઓ, ( વિષ્સુએ ) એમ ડહેવા છદ્રે વિવ્યુમા પ્રવેશ કર્યો, એટવે દયથી રક્ષણુ પામેવો તે નિર્ભય અને નિદ્રારહિત થયે. ત્યારે વિષ્ણુએ ગતા કરેલા છદ્રને નિર્ભય થયેવો ન્નેઈ કોધાયમાન થયેવી શુકની માતાએ આ વચન કહ્યુઃ “હે છદ્ર ! સર્વે દેવાના દેખતા હુ તપના ખળથી તને. વિષ્ણુની સાથે ખાઈ જઈશ, આવુ મારું તપોખ4 છે. તેહો એમ કહેતા જ દેવ વિષ તથા ઇદ્ર (તેની ) યોગવિવાને લીધે અરાકેત બન્યા અતે તે બન્ને મહ!* ત્માએ પણુ ખેભાન થયા એમ તે ખને ખૂખ પીડાયેવા ન્તેઈ દેવો વિસ્મય પામ્યા અને મનથી ગભરાઈ જઈ ભયની નીનો પાડવા લાગ્યા. એમ દેવાને ચીના પાડતા શેઈ ઇદ્ર” વિષ્તુને કલુ : “ હે મધુસૂદન ! તમારા કરતા હુ વધારે અરાકત થવો છુ હે વિષ! આપણુતે બનેને જેટવામા આ ખાળી ન નાખે, તેટવામાં તચ્ત “7 તપથી ગવિ”ક બતેરી આ દુણને તમે મારી નાખો હે પ્રભુ! હે માધવ !
કૃ 4મામા તમે વિચાર ન કરો ’ પ્રસિદ્ધ એ ઇદ્રે એમ કહ્ય, ત્યારે લક્ષ્મીના પતિ ભગવાન વિષ્યુએ તરત જ દ્યા છોડીને ચક્રને યાદ કર્યું વિષ્ણુને વશ ગ્હેનારુ એ ચક માન યાદ કરતા જ ત્યા આવી પહોંચ્યુ, એટલે ઇદ્રં’ પ્રેરણા! કરેલા વિષ્યુએ કોધ કરી શુક્રની માતાનો નાશ કરવા તેને હાથમા લીધુ અને તેને હાથમા લઈ તરત જ શુક્ટવી માતાતુ મસ્તક કાપી નાખ્યુ, ત્યારે તેને મરેધી જેઈ છદ્ર ખુશ થયા, અને દેવો પણુ ઘણો જ સતોષ પામી ’ જય જ્ય ’ એમ કહી વિધ્ણુતી સ્તુતિ કરવા લાગ્યા અને પ્રસન્ન થઈ દુ ખરહિત થયા પણુ રીનો નાશ થવાથી ભુગુત્રડ6ાધિતા અટળ શાપતી શકા કરતા છદ્ભ અને વિષ્ણુ તે જ ક્ષણે હૃધ્યમાં ગભ રાવા વાગ્યા ૧-૫છ ફૂન્જ્રવિ’ળૂ છું વઝાતૌ લત્જળાટ્ધુર્યયયથૌ । જ્ઞીવષાસ્ઝઝુમાનૌ સુ મૃમોઃ શાવ છુરત્વવતૂ ॥ ઇતિ શ્રીદેવીભાગવત મહાપુરાણમાં ચતુર્થ સ્કધ વિષે અધ્યાય ૧૧ મો સમામ, અધ્યાય ૧૨ સો” વિષ્યુને ભૃચુને1 શપ્પ અને જય’તી શકતી સેવામાં ચ્યાઇ ૩વાન । લં ₹%3 તુ વઘ ઘોર ચુત્વોઘ મનવાન્ મળુ । ઘેવમાતોડતિયુ લાસ. વ્રોવાચ સયુથરનમ્ ॥૨॥ વ્યાસ બોલ્યા તે ઘોર હિંસા ન્તેઈ ભગવાન ભૃગુ કોધાયમ્ાન થયા, તેમણે અત્યત ટુ ખથી પીર)ઈ ને પ્ર.જતા પ્ર.જતા વિષ્ણુને કહ્યુ ભુગુ ખોલ્યા ’ હે મણષ્યુદ્રિમાન વિષ ! તમે જણુતા છતા ન કરવા જેવુ પાપ્ ર્યું છે, ખ્ાહ્મણુ ડન્યાતો આ નાશ મતથી પણુ ડસ્વો અયાગ્ય છે તમે સત્ત્વગુણી ક્હેવાએ છે, ખ્ાહ્યા રન્નેગુણી અને શકર તમોગુણી કહેવાય છે, છતા આ વિપરોત કેમ થયું? તમે તમોગુણી કેમ ધયા? અને અતિ નિઘ કર્મ કેમ કર્યું ? હે વિપ્ણુ! મારવાને અયોગ્ય નિરપરાધી »# આ અધ્યાયમાં વિષને શાપ થા પછો જયતોને થૂક્રનો સેવા માટે મોકડી, એ કથા ઓગણનાઠ શ્ગોકોથો મહેવાશે. શ્રોમદ્ ભગવતીજ્ઞાગવત-સ્કધ ચોથે! ગ્રીને તમે કેમ મારી ? દુરાચારી તમને હુ શાપ દઉં છુ, ખીજ શુ કરું ૨ એ પાપી ! તમે ઇદ્રના કારણે મને સ્તી વિનાનો કર્યો છે હે મધુસૂદન ! હ ઇદ્રતે તેવો શાપ તહિ આપુ, પણુ તમને જ આપુ છુ કેમ કે તમે સદ્યાય કષટી અને કાળા સાપ જેવા દુઇ હધ્યવાળા છો જે મુનિએ તમને સાત્વિક ફહે છે, તે મૂર્ખ છે, હે જનાદત ! તમો તમોગુણી ને દુરાચારી મને પ્રત્યતન જણાયા છો હે જનારદત ! મારા શાપતે લીધે તમારા મૃત્યુલોકમાં અવતારો થાએ અતે (આ) પાપથી તમે ગર્ભથી થનારુ દુ ખ ભોગવો ’ તે પછી એ શાપને લીધે ન્યારે જ્યારે ( પૃથ્વી પર) ધર્મનો નાશ થાય છે, ત્યારે ત્યારે વારવાર લોકતુ હિત કરવા આ મનુષ્યો મા તે વિપ્ણુ જત્મે છે જતમેજ્ય રાજનએ પૂછયું ’ અમાષ તેજવાળા વિપ્સુએ ચકથી ભૃગુતી સ્રીને ત્યા મારી તાખી, તે પછી એ મહાત્માનો ગૃહસ્થાશ્રમ ફરી કઈ રીતે થયો હતો ? વ્યાસે કહ્યુ વિષ્ણુને રોષથી શાપ દઈ કાર્મવેત્તા ભૂગુએ ઉતાવળા જઈ તે (પોતાની સ્રીનુ) મસ્તક લઈ તરત જ શરીર પર નેેડી દઈ આમ કહ્યુ કે, ’ હે દેવિ! વિષ્ણુએ મારેલી તને આજે હુ સજીવત કેરું છુ નને હુ સમન્ર ધર્મ ન્નણુ છુ અથવા મે સમપ્ર ધર્મ આચર્મ્ય પણુ છે અને નને હ સત્ય બૉલુ છુ, તો તે સત્યથી ( મારી આ સ્ત્રી) જીવતી થાઓ, સર્વ ધ્વતાઓ મારા મહાન તેન્તેખળને જુએ, તે-આ ત્રીતે શીતળ જળ ડયાડી છ તપાખળથી જિવાડુ છું ને મારુ સત્ય, ખાહ્મઆભ્યતર પવિત્રતા, વેદો અને તપનુ ખળ હોય તો આ જાવતી થાએ ’ (એમ કહી ભુગુએ ) તે વેળા જળથી છાટેલી દેવી ભૂગુપત્ની પરમ પ્રસન્ન અને પવિત્ર હાસ્ય કરતી ઊભી થઈ નનણે તે સૂઈને ઊડી હોય, એવી તેને ન્નેઈ સર્વ લોકો સર્વ દિશ્રાએમા સારુ થયુ, સારૂ થયુ ’ એમ તેતા વખાધુ કગ્વા લાગ્યા એમ તે સુદર વર્ણવાળી ગતે ભૃગુએ જિવાડી, તે ન્નેઈ ઇદ્ર સહિત દેવો પરમ વિસ્મય પામ્યા પછી ઇદ્રે દેવોને કહ્યુ “ભ્રગુએ સતીને જો જિવાડયા તો હવે -[કાચાર્ય ઘોર તપ કરી મત વેત્તા થઈ ( ક્રોણુ નણણે ) શુ કગ્શે 7 ’ હે રજા ! મતો
અધ્યાય ૧૨ સે!-વિષ્ણુતે ભૃગુતે1 શાપ અતે જય’તી શકતી સેવામાં માટે શુક્રાચાર્યનુ અતિ ઉગ્ર વૃત્તાત સાભળી તે યાદ આવતા ઇદ્રની ઊંઘ ઊડી ગઈ અને શગૌરમા દુખ થવા લાગ્યુ તે મમય ઇદ્રે- મતથી વિચારી સુદર અગ વાળી પોતાની પુત્રી જયતી કન્યાને સ્મિતપૂર્વક આ વચન કહ્ય “હે પુતિ! મે તને તપસ્વી શુકાચાર્યને આપી દીધી છે, માટે હે સુદર અગવાળી તુ તેમની સેવા કર અને મારે માટે તેમને વશ કર તેમના શ્રોછ આશ્રમમાં તરત જઈ તેમના મનને પ્રિય તે તે ઉપ ચારોથી તે મુનિને સેવી તુ મારો ભય દૂર કર ’ પિતાનુ તે વચન સાભળી તે જયતી પણુ મતને આનદ ઉપ નતવતી એ આશ્રમમાં ગઈ અને વિશાળ નેત્રવાળી તેણે ધૂમપાન કરતા શુ્ાચાર્યને ત્યા આશ્રમમાં જોયા તેમનુ શરીર જ્નેઈ પિતાનુ વાક્ય યાદ કરી જયતી તે વેળા કેળનુ પાન લઈ તે મુનિને પવન નાખવા લાગી, નિર્મળ, શીતળ હલકુ અને સુગધી જળ લાવી પરમ ભકિતથી તેમને પીવા માટે તે તૈયાર રાખવા લાગી, સૂર્ય ન્યાડે મધ્ય આકાશમાં આવે ત્યારે પર્મમાં રહેલી તે સુદરાગી સતી પોતે વસ્રરૂપી છત્ર વડે તેમના પર ધ્યા કરવા લાગી, પાકા અને મીઠા દિવ્ય ફળો લાવી તે મુનિને ખાવા માટે તેમની આગળ તૈયાર મૂકી રાખવા લાગી, નિત્યકર્મતી પૂર્ણતા માટે અમૂદાથી તજતી આગળી સુધી લાબા અને પોપટ જેવા લીલા દર્ભા તથા પુપ્પો તેમતી આગગ તે મૂડો રાખવા લાગી, નિદ્રા માટે કૂણા પાદડાવાળી શય્યા તૈયાર રાખવા લાગી અને તે મુનિ પર આદરવાળી રહી ધીમે ધીમે પખો દ્વોળવા લાગી તે વેળા મુનિના શાપધી ભય પામતી તે જયતી હાવભાવ વગેરે કેઈ પણુ વિકાર કરતારુ કરતી ન હતી સુદર અગવાળી ને સુદર બોલનારો તે જયતી અનુકૂળ અને પ્રીતિ કર નારો વાણીથી તે મહાત્માની સ્તુતિ ડરતી હતી ( નિદ્રા લઈને) એ મુનિ ન્યાઝે ન્તગતા, ત્યાઝે પીવા માટે જળ લઈને ધરી રાખતી અને નિરતર તેમના મનને અનુષ્ળ તે વેળા વર્તવા લાગી ગભન્તતો ઇંદ્ર પણુ જિતેન્દ્રિય અ મુનિની પ્રવુત્તિ નનણુવાનો ઈન્છાધી ત્યા સેવકોને મોકવ્યા કરતો હતો એમ ધ્યા વર્ષા સુધી જયતી નિવિ’કાર કોય પર કાખૂ વાળી તથા યાહ્મનર્યપરાયણુ રહી તેમની સેવામા તત્પર સહ્યા કરે યલ એક હન્નર વર્ષ પૂરા થયા ત્યારે મહેથ્વર શકર પ્રસન્ન થયા, તેમણં પ્રસત્નચિત્ત થઈ શુક્રાચાર્યને વર માગવા કહ્યુ શકર ખબોવ્યા , ભગુપુત્ર ષ્રાહ્મણુ ! લોકોમાં જે ડુઈ વસ્તુ છે, જે વસ્તુને તમે નજરે ન્તુએઓ છો. અને જે કોઈ વસ્તુ કોઈ વચનનો વિષય નથી, તે સર્વે વસ્તુને। તમે વશ કરનાર થશો, એમા સશય નથી, વળી તમે કોઈથી પણુ મારી શકાશો તહિ, પ્રજાએ।તા પતિ થશો અને ષ્રાહ્મણોમા ઉત્તમ થશો વ્યાસે કહ્યુ એવા તેમને વરદાનો દઈ શકર ત્યા જ અદૃશ્ય થયા અને પછી શુક્રાચાર્ય. જયતી તરફ જઈને આ વાકય કહ્યુ “ હે કેડના સુદર પાછલા ભાગવાળી ! તુ કોણુ છે ? કોની પુત્રી છે? તે શુ કરવા ઈચ્છ્યુ છે તે તુ કહે ? હે સુદર સાથળોવાળી ! તુ અહી શા માટે આવી છે? તુ મતે તારું કાર્ય કહે હે સુદર નેત્રોવાળી ! તુ શુ ઈચ્છે છે? તે કરવુ મુશ્કેલ હશે તોપણુ આજે હુ કરીશ, તે રેલી સેવાથી હુ પ્રસન્ન થયો છુ, માટે હે સુદર વ્રતવાગી ! તુ આજે વર માગ પછી પ્રસન્નમુખ થયેલી જયતીએ મુનિને કહ્યુ “ હે ભગવન્ ! મે જે કરવા ઇંચ્છયુ છે, તેને તમે તપથી ન્તણી લેવાને યોગ્ય છો ” શુક્રાચાર્ય ખાલ્યા એ તો મે ન્નણ્યુ જ છે, તોપણુ તે મતથી જે ઈચ્છયુ હોય, તે તુ કહે, હુ તારુ હરકોઈ પ્રકારે કલ્યાણુ કરીશ, તારી સેવાથી હુ પ્રસન્ન થયો છુ જયતી ખોલી હે ખ્રાહમણુ ! હુ જયતી નામની છદ્રની પુત્રી છુ અને જયતની નાની બહેન છુ હે મુનિ! મને મારા પિતાએ તમને અર્પણ કરો છે તો હે પ્રભા !હુ તમાર પર ફામનાવાળી છુ માટે મારી ઈચ્છા વવે તમે (પૂણા) કરો હે મહાભાગ હુ તમારે સાથે વર્મથી પ્રીતિપૂર્વંક રમીશ શુક્રાચાર્ય ખોલ્યા હ સુદર કટિભાગવાળી ! હે સુદરિ! અહોં મર્ન પ્રાણીઓથી અદૃશ્ય રહી તુ મારી સાથે દગ વર્ષ સુધી ઇચ્ધા પ્રમાણે રમજ વ્યાસ ખા-ગ્યા એમ કણે ઘેર જઈને નુદ્ઠાનાય” જયતી સાથે લગ્ન કર્યું અને દશ વર્ષ સુવી તે દેવીની સાથે તે ગ્હયા માયાથી હકાયેવા તે નમર્ધ નુ એ
૧દૃર્ વેળ! સર્વ પ્રાણીએથી અદૃશ્ય રહ્યા હતા દત્યો તેમને કૃતાર્થ તથા મન સહિત આવેલા સાભળી પ્રસન્ન થઈતે તેમના દર્શન કરવા ઈચ્છો તેમને ધેર ગયા, પણુ જયત્તી સાથે વિલાસ કરતા તેમતે તેઓએ ન્ેયા તહિ ત્યારે ખધા ઉદાસ મનવાળા, ભાગી પડેલા ઉદ્યમવાળા, ચિતાપરાયણુ અને ખૂખ ગરૈખડા થઈ વારવાર એકખીન્ન સામે નવા લાગ્યા માયાથી ઢકાયેવા તે શુક્રાચાર્યને તહિ નનેઈ તે ઉત્તમ દત્યો ચિતાપ્રસ્ત અને ભયાતુર થઈ જેમ આવ્યા હતા, તેમ પોતાને ઘેર ગયા (ખીજ ખાજ્તુ) ઇદ્ર શુક્રાચાર્યને રમતા જાણી મહાભાગ્યશાળી ગુરુ બુહસ્પતિને કહ્યુ “ હવે આપહો યુ કરવુ નેઈએ 2 હે માન અપતાર યરભણુ ? તમે હવૅ દાનવો પાસે ન્ન અન ખ્ુદ્ધિથી વિચારી તમે અમારુ કામ કરો ’ તે વચત સાભળી શુક્કાચાર્ય ને માયાથી ઢકાયેલા જાણી ગુરુ ખુહસ્પાતિ શુકાચાર્યતુ રૂપ લઈ દંત્યો પાસે ગયા ત્યા જઈ અત્યત ભકિતથી તેમણે દાનવોને ખોલાવ્યા એટલે તે સર્વ અસુરોઃએ આવીને ત્યા આગળ શુઠ્કાચાર્યને ન્તેયા (તેમને સાચા) શુક્રાચાર્ય માની અત્યત મોહિત થઈ તે ખંધા ( દૈત્યો ) તેમને પ્રણામ કરી ઊભા સહ્યા અતે શુષ્રાચાર્મતુ રૂપ જણાવતી ખૃહર્સ્પાતની માયાને #તણી શક્યા નહિ ગુપ્ત માયાથી શુક્ાચાર્યતા સ્વરૂપધારો ખુહસ્પાતિએ તેઓને કલ્યુ કે, “ તમે મારા યજમાનો ભલે આવ્યા, હુ તમારા હિત માટે આવ્યો છુ મે મેળવેલી વિદ્યા નિષ્કપન્પણે હુ તમને જણાવીરા અને તમારા કવ્યાણુ માકે જ મ તપથી શરતે પ્રસત્ન કર્યા છે તે સાભળી એ ઉત્તમ દાતવા પ્રસન્નાચિત્ત થયા અતે ગુરુને સિદ્ધ કરેલી ઈચ્છાવાળા ન્નણી અત્યત મોહિત થઈ હર્ષ પામ્યા | તેએ આનદ્યુકેત, નિર્ભય તથા ગભરાંટરહિત થઈ પ્રણામ કરવા લાગ્યા અને દેતોતો ભય છોડી ખૂધા નિરાતે રહેવા લાગ્યા ૧-૫૯ મળનુશ્તે બુરા ગુત્ઝ નિસતઝા મતવ્યન ( રતેમ્યશ્ર મવ ત્વયસ્વા લચ્ગુ અર્વે ત્તિસાતવ. ॥ ઇતિ શ્રીટવીભાગવત મહાપુરાણમાં ચતુર્થ સ્કધ વિષે અધ્યાય ૧૨ મો સમામ શ્રીમદ ભગવતીભાગવત-સ્કધ ચોથો અધ્યાય ૧૩ સે!* બૃહુસ્પતિએ શુઠના રૂપે દત્યોને ઠંગ્યા રગોવાચ કિ રસ ઝુચળા વશ્વાર્ ઝનુફ્વળ યર્તેતા | ઇજેતૈવ હિ ફેત્વાતા વૌતેસિત્વેન વીતતા ॥૨॥ જતમેજય રાજાએ પૂછ્યુ કપટથી શુક્રતા રૂપે ગુરુપદે વર્તતા ખુદ્ધિમાત ખૃહસ્પતિએ પછી શું ફર્યું હતુ? દેવાના ગુરુ સર્વ વિદ્રાએના અખૂટ ભડાર અને અગિચના પુત્ર મુનિ ખૃહસ્પતિ કપટ ડરતાર ફેમ થયા હતા 2 મુનિએએ સર્વ ધર્મશાત્તોમા સત્યને મર્મતુ ઝરણું હુ છે; જેથી પરતાત્મરર પણ મળે છે વાણીના પતિ બુહસ્પતિ દાતવો સામે જનૃડુ ખોલનાર જે થયા, તો સસારમા ક્યો ગૃહસ્થાશ્રમી સત્ય બોલતાર થગે? હે મુનિ ! ખ્રહ્માડતો વૈભવ હોય, છતા પોતાના આહારથી વધારે જમી શકાતુ નથી (અને આહાર જેટલુ ખાવાનુ તો પ્રારખ્ધ જ આપી દે છે, આમ જાણ્યા) છતા તે—આહાર જેટલા અન્ત માટે જ મુનિઓ ન્નૂઠી પ્રવૃત્તિ ડેમ કરે છે 2 ( સર્વ મોટાએના આનરણુમા પણુ અવિદ્પપણુ નને ન મળે તો) શિષ્ટ સત્પુરુષાનો અભાવ થતા ’ જ્ઞિછવાવચ પ્રમાળય્ | શિછોતુ વાકય પ્રમાણભૂત હોય છે આવુ શખ્દપ્રમાણુ શુ નાશ ન પાસ્યુ? કેપી કર્મ કરવા તેયાર થયેલા ખુહસ્પાતિમા આતિઘપણુ કેવી રીતે રહ્યુ? ( સૃદિની) ઉત્પત્તિસમયે મુનિઓએ દેવોને સત્ત્વગુણુથી જન્મેલાં, મનુષ્યાને રનનેગુણુથી જન્મેલા તથા પશુપક્ષીઓ તમોગુણુથી જન્મેલા કહેલા છે સાક્ષાત્ દેવોના ગુર પોતે જે નનૂદુ બોલનાર ખને તો ક્યો રનેગુણી તથા તમોગુણી સત્ય બોલતાર થશે? મારા મતતે અં સદેહ થાય છે કે, તે ( સત્ય ) ધર્મની સ્થિતિ કયા રહેશે અને ગણે જ્ગત નને અસત્યમય ખતી જથે, તો સર્વ પ્રાણીઓની શી ગતિ થશે 2 વિષ્ણુ, ખ્હ્મા, ઇંદ્ર અને ખીજ ઉત્તમ દેવો—અં બધાય જે કપટ કરવામાં ચતુર થાય, તો મનુષ્યોની વાત જ શી ખધા દવા અને તપોધન મુનિએ પણુ ફામઠોવથી દુખ * આ અધ્યાયમાં દેવોના ગુરુ બૃહસ્પતિએ શુક્રના રૂપે દેત્યોને ઠગ્યા, એ કથા બાસડ શ્લોકોથી કહેવાશે. સ, સાર
અધ્યાય ૧૩ મોા-બહુસ્પતિએ શકતા રૂપે દૈત્યોને ઠગ્યા ૧૭૩ પામેલા, લોભથી મરેલા મનવાળા અને કપડ કરવામા ચતુર લાગે છે વસિઇ, વામદેવ, વિશ્વામિત્ર તથા ખુહસ્પાતિ પણુ પાપકર્મ કરવા તત્પર થયા, તો ધર્મની ગતિ શી? હે મુતિ! છટ્ર, આંગ્ત, ચદ્ર તથા ખ્રહમા જે પરસ્્રીલપટ ખન્યા, તો આ જગતમાં શિદ્પણુ કેયા રહ્ય, તે કહો હે નિર્દોષ | તે સર્વ દેવા ને મુનિએ ન્તે લોભથી ઘેગયા, તો કોના વચનને ઉપદેશ ખુદ્ધિથી માનવુ વ્યાસ બોલ્યા વિષ્ણુ શુ, શિવ શુ, ખ્રહ્મા શુ, ઇદ્ર શુ કે ખુહમ્પતિ શુ ? જે કોઈ દેહવારી ( એટલે દેહાભમાની ) હોય છે, તે વિકાગેથી યુકત હોય જ છી વિષ્ણુ રાગી છે અને ખ્રહ્મા પણુ રાગી જ છે હે રાન્ન ! રાગી પુસ્ષ ક્યુ અકાર્ય તથી ડગ્તો 2 રાગી હોય છતા ચતુરાઈથી ( અર્થાત્ ઠગાઈથી ) વિદેહ જેવા જણાય—દેહાભિમાનથી ગહિત જેવો દેખાય, તોપણુ જ્યાર સકટ આવે છે, ત્યારે ( તેની ઠગાઈ જહેગ થાય છે અને) તે પણુ ગુણોથી અત્યત પરાજ્ય પામે છે હરફોઈ કાર્ય (તેના ) કારણથી ગહેત થવાને યોગ્ય કેમ ખને ₹ ( કારણુ વિના કાર્ય હોઈ શકે નહિ, ) ષ્રહ્માદિ સર્વતુ કારણુ ગુણો જ છે “મને તેઓના શરીરો પણુ પચીસ તત્ત્વાથી જ ખત્યા છે, એમા ફેરકાર નથી મમય થતા તેએ પણુ મરણુધર્મી થાય છે ( ગએટવે મરે છે ) તો હે રાજન ! એમા તમારે સદહ શો છે ? ખીન્નને ઉપદેશ કરતી વેળા બધા સ્પછ રીતે શિ અથવા ગન્ત્જન થાય છે પણુ પોતાનુ કામ પરપ ગે છે, ત્યે પેઈ જતની ઉમે વિતા જ બધા ખીન્વએની પેઠે જ ( પોતાના રિટ પણા સાથે) નાશ પામે છે જામ, કોધ, લોભ, દ્રોહ, અહક્ટાર અને દ્રે્ષ આ વિકારોનો ત્યાગ કરવા કયદ ટેહધારી પુરુષ સમર્થ છે? હે મહાગન્નત ? આ સમાગ કાયમ એવા જ પ્રક્ાગ્નો કડેવાયો છે શુભ— અગુભમય “આ સસાર એથી ન્નુદા સ્વરૂપવાળા કદી હોતો જ નથી ભગવાન વિષ્ણુ કોઈ વેદ ઉગ્ર તપ કરે છે ફોઈ તમયે તે દેવાના રઆધપતિ ગનેક ન્તતના યન્ને! કર છે, કોઈ વખતે એ વ્યાપક પરમેશ્વર જુવાન ખની વૈકુઠમા લક્ષ્મીના રગોથી રગાઈને તેને વશ થઈ રમે છે, કોઈ વેળા તે કરુણાસિધુ દાનવાના ખાણોથી ભ્રા, ૧૩ ખૂખ પીડાઈને દાનવો સાથે મહાભયડર યુદ્ધ કરે છે, તેમા કોઈ સમયે દંવયોગે જ્ય પામે છે અને ડ્ોઈ વૅળા પરાજ્ય પણુ પામે છે એમ એ વિષ્ણુ પણુ સુખ—દુ ખથી પરાભવ પામ્યા છે, એમા સશય નથી. કોઈ વેળા યૉગનિદ્રાથી ઘેરાઈ શેષનાગ પર તે સૂએ છે અને સમય થતા સ્વભાવથી જગાડેલા તે વિશ્વાત્મા ન્નગે છે એ શકર, બ્રહ્મા ને વિષ્ણુ તથા ઇદ્રાદિ દેવો તથા જે મુનિએ છે, તેએ પણુ પોતાના આયુષ- ના નિર્માણુ પ્રમાણે વિચરે છે હે રાન્ન ! પ્રલયકાળ’ થાય છે, ત્યારે સ્થાવર-જગમમાં આખુ જગત નાશ પામે છે, એમા કદી કઈ પણુ સશય નથી હે રાજન ! પોતાના આયુષના અતે ખ્રહ્મા વગેરે પણ નાશ પામે છે અને ફરી ( સુટ્ટિકાળે) વિષ્ણુ, શિવ, છદ્ર વગેરે દેવા ઉત્પન્ન થાય છે, માટે હરકોઈ જે દેહધારી હોય છે, તે કામાદિ ભાવોને પામે જ છે, એમા હે રનત ! તમારે કદી વિસ્મય કરવો નહિ હે રાન્ન ! આ સસાર તો કામ, ક્રોધ વગેરેથી ખરડાયેલા જ છે તેનાથી છૂટેલે સાચો જ્ઞાની પુરુષ દુર્લભ છે જે પુરુષ આ સસારમા ભય પામે છે, તો તે સ્ત્રીને પરણુતો નથી અને સર્વ સગોથી છૂમે થઈ શકારહિત થઈ ફયા કરે છે ( દરેકે પ્રાણી ત્રણ ગુણોથી ખધાયેલો છે ) તેથી જ ખૃહસ્પતિતી સ્તરીને ચદ્ર- ભોગવી હતી ખૃહસ્પતિએ પણુ પોતાના નાના ભાઈતી સ્ત્રીને ભોગવી હતી, એમ આ સસારચકમાં રાગ અતે લોભ વગેરેથી વીટાયેલો મનુષ્ય ગૃહસ્થાશ્રમતો આશ્રય કરી કુઈ રીતે મૂકત થાય 2 માટે હરકોઈ પ્રયત્ને સમારતું સારપણુ છોડીને—સસાર ઉપરથી આસકિત છોડી દઈ સચ્ચિદાનદ સ્વરૂપ મહેશાની દેવીનુ આરાધન કરનુ આ સ્થાવસ્-જગમ જ્ગત તેમની માયાના ગુણોથી ઢકાયેલુ છે હે રાન્ન ! સર્વ ન્નણે ગાડુ થયુ હોય અથવા દારૂથી ખેભાન ખન્યુ હોય તેમ ભમ્યા કરે છે, માટે તૈ દેવીના આરાધનથી જ સર્વ ગુણોનો નાશ કરી ષ્યુદ્ધિ - માન પુરુષે મુક્તિ મેળવી લેવી આથી ઉત્તમ ખીર. ડ્રાઈ માર્ગ નથી આરાધેલા તે મહેશ્વરી નયા સુધી કુપા ન કરે, ત્યા સુધી સુખ ક્યાથી થાય 2 ( તેમન વિના) ખીને કોણુ દયાળુ છે 2 માટે કસ્ણાસાગર રતે દેવીનું નિષ્કપટ ભાવે ભજત કરવુ જેમના ભજતથી
૧૪ ૭ જ મનુષ્ય જવન્મુકતપણુ પામે છે, દુર્લભ મનુષ્ય પૃણુ પામીને તે મહેશ્વરીને નને ન સેવ્યા તો તિસરણીની રચેથી નીરો પડ્યા એમ અમે માનીએ છીએ આખુ જગત અહકારથી વીંટમેલુ, ત્રણુ ગુણોથી યુક્ત અને અસત્ય સાથે સખધવાળુ પણ્ છે, તે (જગત) ભગવતીના આરાધત વિતા કઈ રીતે મુક્ત થાય ૨ માટે સર્વ લોફોએ ખધુ છોડી દઈ ભુવતે શ્વગેને સારો રીતે સેવવા જોઈએ જતમેજય નજાએ પૂછ્યુ હે દાદા ! શુક્રાચાર્યનુ રૂપ ધારણુ કરતા એ ખુહર્સ્પાતિએ ત્યા શુ ફર્યું હતુ ગઅને શુક્રાચાર્ય કયારે આવ્યા હતા, તે મને ફેહો વ્યાસ ખોલ્યા હે રાજન્ ! શુક્રનું સ્વરૂપ કરી ગુમ સડેલા મહાત્મા ખૃહસ્પતિએ તે વેળા જે ઝર્યું હતુ તે હુ તમને કહુ છુ, સાભળા ખુહસ્પતિએ ( પાખડ પર્મનો) બોધ આપેલા દંત્યો તેમને પોતાના ગુરુ શુક્રાચાર્થ માની, ખૂખ વિશ્વાસ કરી તે વખતે તેમતા જ પરમ શરણુવાળા ખતી ગયા બૃણસ્પાતિએ ઠગેલા તેએ તેમને ગુકાચાર્ય માની અત્યત મોહિત થઈ વિદ્યા માટે શરણે ગયા હતા, અથવા લોભથી કોણુ મોહ તથી પામતો ? એમ દસ વર્ષતો સમય પૂરો થયો, ત્યારે શુક્રાચાયે| જયતી સાથે રમ્યા પછી પોતાના યજમાનોતો વિચાર કર્યો કે, “ મારો આશાથી તેએ મારી વાઢ ન્તેતા હથ્ે, માટે હવે હું જઈને અત્યત ભયભીત તે મારા યજમાતોને મળુ મારા ભકત તેઓને દેવો તરફથી ભય ન થવા જેઈએ ’ આમ વિચારો નિશ્રય કરીને તેમણે જ્યતી પ્રત્યે કલુ “ છે સુદર નેત્રવાળી 1 મારા પૂત્ર સરપ્યા તે દૈત્યો દેવાને જ શરણે ગયા છે અનને તારો દસ વર્ષતો સમય આજે પૂરો થયો છે માટે હે દેવી 1 તે મારા યજમાનોને મળવા હુ ન્નઉં છુ હે સુદર કેડવાળી ! ક્રી પાછો તને જઅતુસરી હુ તારો પાસે આવીશ ’ ( તે સાભળી) પર્મ જણુતારાએમાં શ્રેઇ જ્યતીએ “ ખહુ સારુ, હે ધર્મનુ | તમે તમારી ઈચ્ટા પ્રમાણે ભવે જાએ છુ તમારા ધર્મનો નાશ નહિ કરુ ’ એમ તેમને કહ્યુ તે વનન સાભની શુક્રાચાર્ય ઉતાવળા ત્યાથી ગયા, ત્યારે દાનવોની પાસે તેમણે ખૃહ્સ્પતિને ન્નેયા જે કપટી રૂપ ધરોને (ઉપરથી ) સૌમ્ય લેઈ કપટથી યન્સોતી દામા તત્પર થઈ પોતે સ્ચેતો “નત ધર્મ તે શ્રોમદ્ ભગવતીભાગવત-સ્ક’ધ ચેધથે અૂ૪૫###-નન####૪ દાતવોતે સમજાવતા હતા કે, ’ હે દેવોના શગુઓ | હુ તમતે સત્ય અને હિતકારી કહુ છુ કે, ’ અહિમા એ જ શ્રેઇ ધર્મ છે, તેથી આતતાયીએ* પણુ મારવા યોગ્ય નથી ભાગોમાં આંસકત અતે જીભના સ્વાંદમા, તત્પર બ્રાહ્મણોએ વેદમાં પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે પશુની હિસા ખતાવી છે, ( ખરું જેતા તો ) અહિસા જ પરમ કો૪ મતાઈ છે ’ આવા વેદરાસ્ પરાયણુ વાકયો’ને કહેતા ખૃહસ્પતિને સાભળી વિસ્મય પામેલા શુક્ર મતથી વિચારવા લાગ્યા કે, આ ખુહ સ્પતિ ખરેખર મારો શગુ છે, તે પુતારાએ માન યજમાતોને ઠગ્યા છે, એમા સશય નથી પાપના ખીજરૂપ અને નરકતા મોટા દ્ારરૂપ લોભને ધિકાર હો, જે પાપથી પ્રેરાઈને બુહસ્પતિ પણુ અસત્ય બાલે છે જેનુ વચત પ્રમાણુ ગણાય છે, સર્વ દેવોનો જે ગુરુ છે અને પર્મશાસ્્રનો જે ઉપદેશક છે, તે ખૂહ સ્પતિ પણુ પાખડ્ધારી ખત્યો છે ! ખરેખર, લોભથી મેલા કરાયેલા મતવાળો કેઈ કઈ વસ્તુ તથી સ્વીકારતો ? (શુ શું નથી ઝરતો :) આમ ખીજ ગુરુ પણુ પાખડ કરવામા પડિત થયા કરશે ખ્રાહ્મણોમાં ઉત્તમ આ ખૃહસ્પતિ પણુ નટ જેવી ગર્વ ચેણ સ્વીકારી ખૂબ મૂઢ બનેલા માર યજમાન દંત્યોને ઠગી રહયો છે! જેત્ટ્થરછિત લવે વરિજિસ થિઝોત્તમ ) ઘશ્વવત્વતિલસૂાન્ ફેસ્વાન્ યાગ્યાન્મતાપ્યો પ ઇંતિ શરીદેવીભાગવત મહાપુરાણમાં ચતુર્થ સ્કધ વિધે અધ્યાય ૧૩ મા સમામ ગર્દચ્ય્ ૧૬૪ એ” ઠગાયેલા દૈત્યાને શક્તો મેળાધ થ્યાઉ ૩34 1 રસ ્ણાગન્ય્વ મત્લા તાસુવાચ દૂછાશ્રિવ ઘતા મટયજ્વેળ રસા કિ રુહળા જિજ 1૬0 વ્યાસ ખોલ્યા એ પ્રમાણે મતથી વિનાર્યા પછી શુક્ર જણે હસતા હોય તેમ દૈત્યોને કહેવા લાગ્યા * અડિન મૂકનાર, ઝેર આપનાર, શત્ર ઉંગામી ધસી આવનાર, ધન વૂતી લૅનાર, તોને હરી જનાર તથા ખેતર પડવી લેનાર-આ છ આતતાડી કહેવાય છે ક અધ્યાયમાં ઠગાડેના દૈત્યોને શુકના મળાપ થયો, એ વાત ત્ાઝતત્તાવન શ્વામેથી કહેવાશે.
શ્મધ્યાય ૧૪ મે।-ડગાચેલ॥ દૈત્યાને શુકતો! મેળાપ “હે દૈત્યો! ખુહસ્પાતિએ માઝ સ્વરૂપ કરી તમને શુ ઠગ્યા જ કે? છુ શુક્ટાચાર્ય છુ, આ તો દેવોનું કાર્ય સિદ્ધ કરતાગ ખૃ્સ્પાતિ છે આણે મારા યજમાન તમને ઠગ્યા છે, એમા સશય નથી હે સન્જનો ! આતા વચન પર વિશ્વાસ ન કરશ્ને આ હોગી મારી આકૃતિવાળો ખન્યો છે હે યજમાનો ! તમે મને માનો, આ ખૃહસ્પતિને છોડી દો ’ એવુ તેનુ વચન સાભળી તેમ જ ખત્નેને સમાન નઈ “ આ જ શુક્રાચાર્ય છે” એવા નિશ્રયવાળા તેએ અત્યત વિસ્મય પામ્યા તેમને ભ્રમમાં પડેલા ન્નેઈ ખૃહસ્પતિએ આ વાક્ય કહ્યુ “ માગ સ્વ૩પવાળા આ ખુહસ્પતિ છે તે તમને ઠગે જ છે દેવોતુ કર્ણ સિદ્ધ કગ્વા તે તમને $ગવા આવ્યો છે માટે હે ઉત્તમ દૈત્યો ! આના વચત પર તમે વિશ્વામ ત ડગે મે શકર પાસેથી વિદ્યા મેળવી છે, તે હુ તમને ભણાવું છુ દેવાથી હુ તમારો વિજ્ય કરીશ, એમા સશય નથી ’ એમ શુન્વાચાર્યનુ રૂપ ધરતા ખૃહમ્પતિતુ વાકય સાભળી દૈત્યો * આ જ શુક્રા ન્ાર્ય છે’ (એવી ખાતરો) થવાથી ખૂબ વિશ્વાસ પામ્યા તે સમયે શુક્રાચાયે દાતવાને ધણા પ્રકારે સમન્નવ્યા, છતા સમય વિપરીત હોવાથી ખૃહસ્પતિની માયાથી મોહિત થયેલા તેએ સમન્ત્યા નાહ ( ઊલટા “આ જ શુક્ર છે’) એવો નિશ્રય કરી તેઓ શુક્રને કહેવા લાગ્યા ’ અમને ખ્યુદ્ધિ આપનાર અને અમારુ હિત કરવામા તત્પર આ જ ધર્માત્મા અમારા ગુરુ છે આ શુક્કાચાર્ય દમ વર્ષથી અમને કાયમ ઉપદેશ આપી રહ્યા છે, માટે તુ જતો રહે, તુ અમને કપટી દેખાય છે, તુ અમારો ગુઝ પણુ નથી ’ એમ શુક્રા ચાર્યને વારવાર કહી તિરસ્કાર કરી તે મૂખાઓએ પ્રેમથી પ્રણામ તથા વદન કરો તે ખુહસ્પતિને જ (સાચો શુક્ર માની) ગુરુ તરીકે સ્વીકાર્યો શુક્ટા ચાર્ય તો તે દૈત્યોને ખૃહસ્પાતિએ સમન્નવેલા, ઘણા જ ઠગેલા અને તેને શરણે ગયેલા ન્નેઈ ગુસ્સે થયા, પછી તેમણે શાપ આપ્યો કે, “ મે તમને સમજાવ્યા, છતા અત્યત ખેભાત થઈ તમે મારું વચન માન્યુ નહિ, તેથી તમે પન્તજ્ય પામમા થોડા જ મમયમા મારા -પપમાનનુ ફળ તમે મેળવમ્ા અને તે સમયે આનુ સર્વ કપ? જનણશો ’ ૧૯૫ વ્યાસ ખોલ્યા ક્રોધ પામેલા શુકાચાર્ય એમ કહી તરત જ જતા રહ્યા અને ખુહસ્પતિ આનદ પામી સાવધ થઈ ત્યા રહ્યા. તે પછી દૈત્યોને શુક્ટાચાર્યે. શાપ આપેલો ન્નણી ખુહસ્પાતિ તરત જ તેઓને છોડી દઈ પોતાનુ સ્વરૂપ ધરો ઇદ્ર પાસે જઈને કહેવા લાગ્યા “ મે ચોક્કસ કાર્ય કર્યું છે, શુક દૈત્યોને શાપ દીધો છે અને મે તેઓને છોડયા છે હે ઉત્તમ દેવો ! દૈત્યાને મે નિરાધાર જ કર્યા છે, એટલે હવે તમે યુદ્ધ માટે પ્રયત્ન કરો હે મહાભાગ ! દૈત્યોને મે શાપથી ખળી ગયેલા કર્યા છે ’ ખુહસ્પતિતુ તે વાક્ય સાભની ઇદ્ર આનદ પામ્યો અને ખપ્રા દેવો પણુ ખુહસ્પતિની પૂન્ત ફરી હર્ષ પામ્યા તેએએ પરસ્પર વિચારી યુદ્ધ માટે નિશ્ચય કર્યો અતે સર્વ દેવો એકડા મળી દાનવો! સામે નીકળી પડયા એક દિવસ મહાબળવાન દેવોને એમ તૈયાર થઈ ચડી આવેલા ન્તણી તેમ જ ખુહસ્પતિને અદૃશ્ય થયેલા જેઈ દૈત્યો ચિતામાં પડયા પછી તેએ પગ્સ્પર કહેવા લાગ્યા “તેતી માયાથી આપણુ મોહિત થયા, જેથી એ શુક્રાચાર્ય રોષયુકત મનવાળા થઈ જતા રહ્યા છે, પણુ હવે તેમને પ્રસન્ન કરવા જોઈશે કપટ કરવામા પડિત, ભાઈની ત્તીને ભોગવનાર, અદરથી લગભગ મેવો અને ખહારથી પવિત્ર જણાતો પાપી ખુહસ્પતિ આપણુને ઠગીને જતો રહ્યો છે! હવે આપણે શુ કરોશુ ? ક્યા જઈશુ 2 અને ખૂખ કોપેલા શુકાચાર્યને સહાય માટે પ્રસન્ન તથા હવિ’ત મનવાળા પ્ઈ રીતે ડરીશુ 2’ આસ્ વિચાર્યા પછી તેએ ખધા એકડા મળી ભયથી ધ્ર જતા પ્રહલાદને આગળ કરી શુષ્ટાચાર્યૈતી પાસે ગયા અને ચૂપચાપ રહી તેઓ-એ મુનિ શુકાચાર્યેતા ચરણોમા પ્રણામ કર્યા તે વેળા રોષથી લાલ નેત્રોવાળા શુક્રા-વાયે” તેમને કહેવા માડયુ “હે યજમાનો ! મે તે વેળા સમજવ્યા છતા ખૃહસ્પતિની માયાથી મોહિત થઈ તમે મારું યોગ્ય પવિત્ર વચન ન માન્યુ અનને તેને વશ થઈ ( ઊલટ) મારું અપ માન ક્યું, તેથી ગર્વથી ખેભાત ખનેલા તમે મારા અપમાનનુ કળ અવશ્ય મેગવ્યુ છે હવે સત્ય વસ્તુથી ભ્ર્ટથઈ તમે દેવોનું કાર્ય ઇચ્છતો અને કપટી આકૃતિ
રહ “્ૂૂૂૂૂૂૂૂનૂૂ— વાળો એ ધુતારો નયા હોય ત્યા ન્નએ, હુ તેના જેવો ધુતારો નથી ’ વ્યાસ ખોલ્યા * એમ તે વેળા સદેહમુડત વાણીથી વાક્ય કહેતા તે શુક્રાસાર્યતે પ્રહ્વાદ તેમના પગ પકડી કડેવા લાગ્યા પ્રડ્વાદ ખોલ્યા હે મર્વન્ શુદ્ાચાર્ય ! આજે આમ ગભરાઈને તમારે શરણે આવેલા, તમારુ હિત કરનારા, તમારા યજમાન અને પુત્રો જેવા અમને છોડી દેવા તમને યોગ્ય નથી તમે મત્રો માટે ગયા, ત્યાગ નટતી પેઠે (તમારો વેષ ધરતા) તે દુરોત્મા ખુદસ્પતિએ તમારો વેષ અને મધુર ભાષણુથી અમને ઠગ્યા હત( શાતિધારી પુરુષ અન્નાનથી ઝગયેલા દોષથી કોપ કરતો નથી તમે સર્વનૃ છો, તેથી અમારા ચિત્તને તમારામાં લાગેલું જાણી રકો છો હે મહાર્ખુદ્ધમાત 1 તપથી અમારો ભાવ નણી લૂઈ તને કોપ છેડી દો, કેમ કે સર્વ મુનિએ કહે છે ફે, “ સત્પુરષો. કણુવાર જ ડ્વોપવાળા હોય” છે પાણી સ્વભાવથી શીતળ જ છે, માત્ર આંગ્તિ તથા તાપના ઞમાગમથી જ તે ગરમ થાય છે, પણુ તેથી છૂટુ થતા પાછુ તે શીતળતાને પામે છે કોધ એ ગાડાળ ૩૫ ગણાય છે, તેનો વિદ્વાનોએ સપૂર્ણા ત્યાગ કરવો નેડએ, માટે હે ઉત્તમ વ્રતવાળા ! તમે રોષ છોડી કૃપા કરો જતે તમે કોધ ર્તાહ છોડા અને અત્યત દુખી નયેલા તમને તજી દેશો , તો હે મહાભાગ! તમાચથી ત્યજ્યેલા અમે રમાતળમા ચાલ્યા જઈશુ વ્યાન બોલ્યા પ્રહ્વાદતુ વચત સાભળી શુક માનચથ્ુથી ન્નેઈ પ્રનર્ન્નાચત્ત થઈ નવહ હગતા હોય, તેમ તેઓને કહ્યુ . “ હે દાનવો તમારે ડરવુ નહ અતે ગ્સાતળમા જવુ પણુ ્તાહે હુ મત્યમત્રોથી યજમાનાધી—તમારી રક્ષા ડ્ગીશ, પરતુ હે ધર્મ જાણુનાસઓ | પૂવે” ખ્રહ્મા પાસેથી મે જે સાભળ્યુ છે, તે ખરેખર હિતકાશી સત્ય વચન આજે છુ ફહુ છુ, તમે નાભના, -ગવશ્ય થનાર શુભઅશુભ બનાવો ખતે જ છે, પૃથ્વી પર દૈવને ઉવટાવી નાખવા ડ્ડોઈ પણુ નમર્ધ તની કાળના યોગથી આજે તમે ઓછા ખળ- વાન દેળ, તેથી દેવો દ્વારા અવરય હારો જઈ તમે એક વાર ૫૬ ॥ પાતાળમાં જરો જ, કાગ્ણુ ડે હમણા તમાંરો શ્રીમદ ભગવતી ભાગવત-સ્ક’થ ચોથા -““#-#ન્ન્ટ્ન્િન્ન્ટ્ન્નન્ન્ન# પૂડતીનો કાળ આવ્યા છે, એમ ખ્રહ્માએ ફલ્યુ છે તમે પૂરા દમ યુગ સુંધી દેવોને મસ્તકેથી દબાવી પૂર્ણ સમૃદ્ધિવાળું સર્વ રાન્્ત્ય ભેગવ્યુ છે અને દૈવતા યોગથી બનવાન હોઈ વૌલેક્યને પણુ ભોગવ્યું છે. છવે ન્ત્યાગે માવણિં મતુ ઘરે, ત્યારે તમારું ફરી રાજ્ય થશે. ગૌવોક્ય પર વિજ્ય પામનારો માગે પૌત્ર ખલિરાન્ન તે રાન્ત્ય મેળવગેૅ દેવ વિષયને વામતસ્વરૂપે (રાન્ય) લઈ લીધુ હતું, ત્યારે હે પ્રહ્લાદ ! વિજયશીલ દેવ વિષ્ણુએ જ તમાગ પૌત ખલિને કહ્યુ હતુ કે, “હે ખાલિરાન | દેવોના ધાર્યો મતોરથની સિદ્ધિ માટે ( તારુ ) રન્્ય જેકે લઈ લીધુ છેં, પણુ ભવિષ્યમાં ત્તયારે સારવા મતુ થશે, ત્યારે તુ ઇદ્ર થઈમ ’ હે પ્રહ્લાદ ! એમ વિષડુએ તમારા પૌત્ર(બલિ)ને કલ્યુ છે, તે હાલમા ભય પામેલાની પેઠે સર્વ પ્રાણીઓથી અદૃશ્ય રડી ગુપ્ત રૌતે કર્યા કરે છે એક સમયે એ ખલિરાનજ્ન ૮દ્ર્થી અત્યત ભયભીત થઈ ગધેડાનુ રૂપ ધરી ઉન્તજડ ઘરમા ઊભો છતો ત્યારે ઇદ્રે તેને અનેક રીતે પૂછ્યુ હતુ, કે “હે દૈત્યશ્રેધ ! તે આ ગધોડાનુ રૂપ કૅમ ધર્યું છે? તુ સર્વ લોક્દોને ભામવનાગ તથા દૈત્યોનો મોટો રજ છે, છતા હે રાક્ષસશ્રોટ ! ગધેડાના રૂપથી તતે રમે થતી નથી ૨ ’ તેતુ એ વચન સાભળી દૈત્ય ખલિએ તે વેળા આ વગન કહ્યુ હતુ, “ હે ઇદ્ર ! એમા શેક થ્ા છે? મહાતેજમ્વી વિષ્ણુ જેમ માછલાતુ તથા કાચખાનુ ૩પ ધરે છે તેમ હુ કાળના યોગધી ગધેડાના | રૂપે “હયો છુ, જમ તુ બ્રહ્મહત્યાથી પીડાયો હતો, ત્યારે ડમળમાં ભરાઈ રહ્યો હતો, તેમ આજે હુ ગધેડો નુ 3પ ધરીને ઊભો છુ હે ઢદ્ર ! દૈવાધીન પ્રાણીને દુખ ફે સુખ શુ છ? પરાળ જ ઈચ્છે છે તે અવશ્ય કર જ છે ’ એમ તે ખબલિરાજ્ન તથા ઇંદ્ર ઉત્તમ વાતચીત કની બોધ પામ્યા હતા અને પોતપોતાતા ઇચ્છિત સ્થાને ગયા હતા આમ દંવતુ અત્યત બ વાનપણુ મે તમને કહ્યુ છે દેવો, અસુગે તથા મતુષ્યા નહિત ગર્વ જગત દૈવાધીન છે ૨-૫ણ શૂલેસસ લતામ્વાતા તરવા શેવવાઈટતા , શૈવાપીત ગમત્લર્વે સરેતાલુત્યાગુવવૂ ॥૫૦॥ ઇંતિ શ્રીદેવોભાગવત મહાપુરાણમાં નતુર્ય સ્કધ વિષે અધ્યાય ૧# મો તમામ
અધ્યાય ૧૫ મો!-દેવ-હાનવ યુદ્ધની રેવીએ શાંતિ કરી અધ્યાય ૧૫ સો રેવ-દાનવ ચુદ્ધતી દેવીએ ગાતિ ડરી વ્યા ઝમ । રતિ તસ વઃ શ્રસ્વા માર્મવ મહાત્તત* 1 ત્રદ્ઝાર્રસુ સુઉટ્ણો વમૂવ ગુપનન્ટ્ત ॥ ૬ ॥ વ્યાન બોલ્યા! હે રાન્ત ! મહાત્મા શુકાગાર્યનુ તૈ વચન નાભની પ્રહ્વાદ અત્યત ખુશી થયા દૅવને “અત્યત બળવાન જણી તે પ્રહ્વાદે દૈત્યોને કહ્યુ “યુદ્ધ ડનશે, તોપણુ જય કદી નહિ થાય ’ તે વખતે જય પામવાના સ્વભાવવાળા મદગત દાનનો બોવ્યા “યુદ્ધ તો અવશ્ય ફરવુ જ દૈવ એ કઈ વસ્તુ છે, તે અમે નતા તા નથી હે ન્મસુરોના “અધિપતિ ! નિગ્વમી ‘પુઝ્ષોને જ દૈવ એ મુખ્ય વગ્તુ હય છે એ દવ કેતુ છે? ગણે ક્નેયુ છે? ડયા જનેયુ છે? કોણે તેને ખનાજ છે? માટે નઆાપણે બળનો આશ્રય કરી હમણા યુદ્ધ જ કનીગરુ હે મહાષ્યુદ્ધિમાન દૈત્ય શ્રેણ! તમે “આગળ થાન્મેઇ, તમે બધુ ન્નણો છો ” હે ગજત્ ! તે દૈત્યાએ એમ -હ્યુ ત્યાગે મહાબળવાન શ [એને માગ્નાગ પ્ર્લાદે સેનાપતિ થઈ તે વેળા યુદ્ધ માકે દવાને ખોવાવ્યા તે ગર્વ «વા પણુ યુદ્ધ મારે છાજગ થવેલા અસુ-ોને ત્યા જતઈ નામગ્રીએ એડ્ડી કની, તેએ સામે મુદ્ધ ક્સ્વા લાગ્ના તે વેળા પૂગ મો વર્ષ સુધી મુનિઓને પણ વિસ્મયકાની ઇદ્ર તથા પ્રહ્વાદનુ ધાર યુદ્ધ થયુ હતુ હે —ત! એ મહાયુદ્ધ ચાલતુ હતુ ત્યાગે શુક્રાચાવે” નતા કગ્વા પ્રહ્તાદ વગેરે દૈત્યો ય પામ્યા હતા ૫૬] તે જ ઞમને ખયુહસ્પતિના ક્હેતાથી ઇદ્ર ગર્વ દુ ખોનો નાગ કરનાર અને મુડિતને દેના સર્વાત્કૂદ શિવાત્વીનું મતથી (આ રીતે,) -મનપૂ કર્યું હતુ ઝટ્રખોન્યા હે દેવી 1 હે મહામાયા ! હે ડિગૂવને ધારપુ ડેગ્નાર ! હે અખિકે! હે ગખ ગક, ગદા તથા તસ્વારને હાથમાં ધારણ કન્નાન ! હે અભય -આપ નાન! તમે જન પામો હે ભુવનેશ્વને! હે શાકતદર્નેનના નેતા! હે શાક્ત નિહ્વાતમાં કહેના “ન તત્ત્વોઝપ ! હે * આ અવ્યાયમાં ૯૧—.નવાના યુવતી _વી-ને શઈત ઠ&, એ કથા સાતેએમેતર શ્ગોગઘી -હવાશે. ૧૯૭ માતા ! હે સામ્યાવસ્થા યુકત માયા સહિત ખ્રહ્મસ્વરૂપ તમને નમસ્કાર હો હે મહાકુડલિની૩પ ! હે ગચ્ચિદા નદરૂપ! હે પ્રાણાગિનિહેત્રતી વિદ્ારૂપ ! હે અગ્તિતો કિખા૩પ ! તમતે નમસ્કાર હો હે પાચ કોશની અદર રહેવા ! હે આનદમય કોશતા પૂછડા૩પ ખ્રહમ સ્વ૩પ | હે આનદની ૩નીરૂપ ! હે મર ઉપનિષદા વડે પૂત્નયેવા ! તમને તમમ્કાર હો હે માતા ! કૃપા કરવા તત્પગ થાએ, હે જતનિ ! એછા પગક્રમવા 1 દેત્યોથી હારેલા અમાઝુ તમે ગ્ક્ષણુ ૩ગે હે દેવિ! તમે અમને શ:ણુ આપનારા હોડ જગતમા પ્રમાણુ ભૂત છો મને હે સમગ્ર પરાકમવાના ! દુ ખને ગમા વવા માટે તમે સમર્થ છો જેએ તમારું ધ્યાન ધરે છે, તેઓ અત્યત સુખી થાય છે પણુ જેન્બા તમારુ ધ્યાન ધ-તા નથી તેએ દુ ખી થાય છે, «યને તેઓ નો મોક તથા ભય કદી જતા જ તથી વળી ખીન્ન મોક્ષની ઈ-્છાવાળા હોઈ જેઓતુ અભિમાન ગયુ હોય તથા જેએએ સગ છોડયા હોય, તેવા સતો પણુ નેને આપનુ ધ્યાત ધરે છે, તો જ સતા-૩પી મમુટ્રતુ જળ ( માયા ) તરે છે હે દેવિ ! હે વિશ્વની માતા! તમે પ્રસિદ્ધ પ્રભાવવાળા હોઈ ગ્યણુ કરવા માટે જ પ્રકન્યા છો અને તમારો પ્રતાપ પીડાને હરતાન છે હે અબ! આ મમગ્ર ૪ગતનો સહાર કરવા તમે કાળરૂપ છો, અત્પષ્ુદ્ધિ કયો પુગ્ધ તમાન ચસ્ત્રિને ન્નણે છે? ખ્રહ્મા, રિવ, સૂર્ય વિષ ત્ર યમ વસ્ણુ અગિન વાયુ, મહાનુભાવ માગ મુનિ ગો, વેદ્દો અને શાસ્રો પણુ તમારા અતુલ પ્રભાવતે ન્નણુવા સમર્થ નથી જે મહાપુરુષ તમારો ભકિતમાં તત્પગ હોઈ સમારના દુ ખોથી રહિત અને સુખના નમુદ્રમા મગ્ત રહે છે તેએ જ ધન્યવાદપાત્ર છે, પણુ ? ગો તમાગે વિષે ભકિતભાવથી «હિત હોય છે, તેઓ હે ” ઉમા! જન્મ તથા મૃત્યુરૂપ તરગોવાળા દુ ખરૂપી ગમુદ્રને કદી તરતા નથી, જે ધત્યવાદપાન પુસ્વો પાવખીઓમા ખેયી ધોળા ચામરોથી વીંઝાઈને આનદ કઝે છે, તે ગોન્એ પૂર્વજન્મના શગૈરમાં અનેક જતના નૈવેવ્યોથી તમને પૂત્ત્યા છે નએમ હુ માનુ છુ વળી જેન્મા ઉત્તમ હાથી ઉપર બેમી ત્તીસમૂહતા નિલાસો સાથે શગ્ણે આવેવા મામતોથી પૂન્નતા કરે ઝે
૧૯૮ ર864 લાં 4 6.00 (ઉદોરોઉઉેશો(ઉ તેએએ તમને અવગ્ય પૂતયા છે, એમ હુ માતુ છુ વ્યાન બોવ્યા - એમ તે વેળા ઇદ્ર સ્તુતિ ડગેલા વિશ્વેશ્વડી દેની તરત જ સિહ ઉપર ખેની ચાર ભુજાઃોગા॥, ગખ, ચ#, ગદા તવા પદ્રને ધારણ કરતા, મુદર નેત્રોવાળા, લાલ વત્તો પહેરતા અને દિશ પુષ્પોના રાણુગાગ્વાગા ત્યા પ્રકટ થયા પ્રસન્ન મુખવાળા તે દેનીએ દેવાને આ વાણીથી કહ્યુ “હે દેવો! ભય છેડી દો, હમણા જ હુ તમારું દ્ડ્યાપ! ડનૈશ ’ એમ ડ્હી અતિ સુદ? તના તિહ ઉપર ખિરા- જલા તે દેવીએ એ વખતે તરત જ નવ્યા ગર્વિ દત્યા હતા ત્યા ગયા પ્રહલાદ વનેરે નર્ય દત્યો પોતાની સામે ઉભેવા દેવીને નનેઈ ભયભીત થઈ તે વેળા પ૨ સ્પર ડડેવા લાગ્યા “હતે ગુ કગ્તુ? મહિષાસુરનો “બન ચડ મુડનો નારા ફરતાગ દેવી ચડિકા નાગયણી વોડ્ડન અર્ણે આવી પહોચ્યા છે જેણે વાદી દૃદ્ટિવી મધુકટભને પહેલા માર્યા છે, તે આંબકા આપણને ઘવાતે માર્ગ તાખરો, એમા સગય નવી ’ આમ ચતાતુર વનેવા દૈત્યોને નતેઈ પ્રષ્વાદે તેને કહ્યુ “ હે ઉત્તમ દાનવો ! આપણે હને યુદ્ધ ન કત્તુ, પણુ નામી જતુ ’ ત્યારે નાસી જવા તત્પગ ચયેવા તેએન નમુનિડલ્યુ ’ ઢોધ પામેવા જગતની માતા હનિ યાથી આપને માગી 7 તાખરો, માટે હે મહાભાગ! તમે «અવુ કને, જેની “ઓપશન દુ ખ ન વાય. તેમતી સ્તુતિ ડર તમની આગ્તાથી આપ॥ ગ્યાજ જ પાતા ળમા વવા જડ ’ (ત તાભળી) પ્રણ વાદ ફેલ્યુ “સુટિની સ્વિતિ તના નાગ ફગ્તારા ગર્વના માતા સવની :ડિતરૂપ અને ભડ્તાને નિર્ભય કેચ્તાગ દવી મહામાયાતી હુ સ્તુતિ ડર છુ ’ એમ કહી ગત્ય વસ્તુ ન્તપુતા વિષડૂભડ્ત પ્રહ્લાદ તે સમય બે છાથ ન્નેડી જગતની માતાની સ્તુતિ ડચ્ના લાગ્યા પ્ર. બાદખોલ્યા માળા વિષે ( બ્રાતિવી દેખાતા સર્પતી પેઠે જેમનામાં સર્વ સ્વાવરજગમ જગત ભાને છે, તે નયના આશ્રયસ્વાનરૂપ ટીકારમૂતિ’ભુવનેશ્વરોને નમમ્ડારહો આ સર્વ સ્વાવર-જગમ જગત તમાસથી ઉત્પન્ન વાય છે તમે ગેલા ખીજ (યાલ્ાદિ] કર્તાએ માત્ર તિમિત્તરૂપ છે હે દેવિ ! હે મહામાયા 1 તમે નર્નતા માતા કહેવાયા છો, તમે પોતે જ ત્રજે”લા શ્રોમદ ભગનતીભાગવત-સ્કભા ચોથા ૪૫૦૪૦#—૪#૫#-#૪###૪૪#ન#-૪## દેવોમાં તવા દેત્યોમાં ક્યા ભેદ છે ? મારા કે તરસા પુનો ઉપર માતાનો કયો ભેદ હોય છે ? તે જ પ્રમાણે ત્વો ઉપગ અને અમાગ ઉપગ હમણા તમારે ભેદ ન કગ્વો જતેઈઅ હે માતા ! જેવા તેવા પણુ દાતવો તમાસ પુનો છે, કારણુ કે તમે પુરાણોમાં વિશ્વતી માતા કહેવાયા છો તે દેવા પણુ જેવા સ્વાર્થેપરાયધૂ છે, તે જ પ્રમાણે અમે પણ સ્વાર્થપગયણુ છોએ ટૃત્યો કે દેવામાં ભેદ તથી, છતા જે આ ભેંદ ગણાય છે, તે મોહને લીવે જ ઉત્પન્ન વયો છે હે દેવાતા ઈથ્વઝિ! ધત, ત્રી આદિતા ભોગોમાં રાતદિવન જમ અમે આગડત ઇએ, તે # પ્રમાણે દેવા પણું છે, તો પધી અસુને તથા દેવોમાં ભેદ ક્યો છે ? તેળા પણ ડશ્યપના પુત્રા છે અને અમે પણુ કશ્યપતા જ પુતો છીએ, છતા હે માતા ! હમણા તમતે ( અમારા તરક્ ) વિરોધ કેમ જનગ્યો છે ૨ મર્વના ડાગ્ણુ૩પ તમારા વિષે આવુ (વિરોધ કરવાપધુ ગાત્રોમા) કલુ નથી, માટે તમારે તો દેવા પર તના શ્યમાચ પ2 સમ ભાવ જ ગખવો જેઈએ તવે દેવો તવા અસુર ગુણોના જ મિશ્રાણુવી ઉત્પન્ન થયા છે, ર્તા સડ. મુક્ત દેહનાગે ત દેવો * અમઃ કેમ થડા જેડએ? કામ કોધ અને વોભ ગર્વ શરીરોમા ગર્વ કરાળ રહેના છે તો ક્યા પ્રાણી વિરોધનદિત હોઈ શકે? અમે નક્ડી માતી-એ છીએ %, તમે જ યુદ્ધ “નેવાતી ઈચ્છાન ૩૫ મૈતુત્વી બેદ ડગી (અમાગમા) પરસપર આ વિરોધ લોભે કર્ના છે, નહિ તો હે નિર્દોષ નામુડા! તમે કજિયા ત્તેવા ત ઈચ્છતા હો, તો ભાઈએમાં વડી વિરોધ કેવો! ? હે ધમેતે જાણુવારા ! હુ ધર્મને જાપ છુ અને કદ્રને પણુ એગખુ છુ તો પણુ દવિ! ભાગોને માટે અમાસમા સર્વ કાળ કેજો હયા કર કે હે અખિકે! સસારમા તમાગ વિતા કોઠ પણુ એક મભાસનકર્તા નધી’ (એટને તમાર ગામન તો અમને શિરોમાન્ય છે જ), પણ સેપુર્ણ વાળા—લાલચુ પુરુષનુ વચન ફરવા કે માતવા કમે, વિદ્ાત પુરષ તૈયાર થાય 2 પૂવે” કોઈ સમે દેવો તથા અસુગેએ આ મમુટ્રને મથ્યે! હતો, તે વખ વિષ્ડુએ અમૃત તથા રત્નો( ની વહેચણી )મા કપટ ફરી બેદ કર્યા હતો એ વિષ્ણુને તમે જગતના ઝુરું
અઘ્યાય ૧૬ મેદ-ભગવતીની ઇચ્છાથી વિષ્ણુના અવતારો અને રક્ષષ્ઠ તરીકે નીમ્યા છે તેથી તેમણે પોતે મરણુ- ધર્મ્ગહત સુદરી લક્ષ્મીને લાભથી લઈ લીધા, અને એ વિષપની ઈચ્છાથી જ છદ્ર- એરાવત હાથી, પારિ ન્તત કલ્પવૃક્ષ, કામધોનુ તથા ઉચ્ચૈ.શ્રવા ઘોડાને લઈ લીધા, એમ ખધુય દેવોએ લઈ લીધુ. એવી અનીતિ ઝરીતે પણુ દેવો! સનત થયા ને અસુરો (ન્યાયી છતા ) દુર્જન થયા આ ધર્મનુ લક્ષણ તો તમે જુએ ! ! ખરખર, ઘણા જ અભિમાની વિષપુએ દેવોને ( ઉચ્ચ પદે) સ્થાપ્યા છે અને દૈત્યોનો તિરસ્કા* કર્યા છે, આ ધર્મનુ લક્ષણ તમે જુએ ! ધર્મ કયા છે ? ધર્મ કેવા હોવો જનઈએ * ડર્તવ્ય ડયા છે અતે સાધુતા ઝયા રહી છે? આ વાત છુ કોવી આગળ કહુ 2 આ તો ( નિરીશ્વરવાદી ) મીમાસકોનો મત જ સિદ્ધ થયો છે. તાકિંકોને યુડિતવાદ જાણુનારા કહ્યા છે અને વેદવાદી—મીમાસકોને વિધિ ન્નણુનારા ટહ્યા છે, તેએમા જડાત્મા ( તાર્ઝિકો ) “ જગત કર્તાવાળુ છે ’ એમ વિવાદ ચવાવ્યા કરે છે, પણુ આ વિશાળ સસારમા ડરતા હોય, તો એ જ કર્મમાં પરસ્પર વિરોધ કેમ થાય 2 વેદમાં એક જ નિશ્ચય કેમ નથી? અને ગાસ્ત્રોમા પણુ તે જ પ્રમાણે છે. વળી તે વેદ ન્નણુનારાઓના પૃણુ એક જ વાક્ય તઘી; જેધી સર્વ સ્થાવર—જગમ જગત સ્વાર્થપગયણુ બન્યુ છે મમારમાં કોઈ પણુ પુરુષ નિસ્પૃહ હોતો નથી ને હશે પણુ નહિ ચદ્રમાએ ખૃહસ્પતિતી ગ્રીને ન્નણી નનેઈ ખગાત્કારે હરી હતી ઇદ્રે ગૌતમની ત્ત્રીને ભોગવી હતી અને પર્મવો નિશ્રય જાણુતારા ખૃહસ્પતિએ ( આનર્ત નામતા) નાના ભાની તીને તથા મોટાભાઈ ઉત થ્યની (મમતા નામની ) ગર્ભવાગી સ્તીતે ખળાત્કારે ભોગવી હતી, ઉપરાત ગર્ભમાં સહેલા ખાળકને શાપ આપ્યો ને આધનેો કર્યો ’ હે અખિકે! નત્ત્વવાળા વિષ$એ (સમુદ્રને મથ્યે ) તે ચમયે અપરાધ વિના પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે ચક્રથી રાહુતુ મસ્તક બના- ત્કારે ડાપી નાખ્યુ હતુ; તેમ જ મારો પૌઝ ખલિસક જે પર્મતિદામા શૂરો, મત્યવ્રતમા તત્પર, યત્તો કરનાર, મોટો દાતા, શાત, સર્વસુ અને સર્વની પૂન્ત કરતાર હતો, તેને પણ ફપ2 નણુતા વિષડુએ વામત૩પ ધરી પૂવૅ” ડગ્યા હતો અને તેનુ સર્વ ગન્ત્ય લઈ લીધુ હતુ; ૧૯૯ આમ છતા વિદ્વાનો દેવાને ધર્મમાં રહેલા કહે છે !? અને જ્ય પામેલા દેવો મીઠા ભાષણો તથા ધર્મના વાદ્દો કરે છે !! આમ જણી હે જગતના માતા ! તમે જેમ ઈચ્છતા હો, તેમ કરો ખધા દાનવો તમારા શરણે છે, તેઓનો નાશ કરો અથવા રક્ષા ફેરો શ્રીદેવી બોલ્યા હે દાનવો ! તમે ખધા પાતાળમાં જતા રહો; ત્યા ખધા નિર્ભય તથા કોધરહિત થઈ તમે ઇચ્છા પ્રમાણે રહો તમારે સમયની રાહ જેવી; કેમ કે શુભ અથવા અશુભમા તે જ કારણ છે ઉત્તમ વૈરાગ્યપરાયણુ પુરુષને સર્વે સ્થળે સર્વકાળ સુખ છે અને લોભી ચિત્તવાળાઓને ચૈલોકયનુ રાનય મળે તોપણુ સુખ નથી લાલચુ પુરુષોને સત્યયુગમા પણુ અનેક કળા મળે છતા પૂર્ણ સુખ નથી, માટે હમણા તો મારી આજ્ઞા માતી, મેલ વિનાના નિષ્કપટી થઈ તમે ખૂધા આ પૃથ્વી છોડી પાતાળમાં ચાલ્યા નએ વ્યાસ બોલ્યા દેવીતુ વચન સાભળી “ખહુ સારુ ’ એમ કદી શડિતએ રક્ષેલા સર્વ દાતવો દેવીને નમી રસાતળમા ગયા, પછી દેવી અદૃશ્ય થયા અને દેવો પોતાના લોકમા ગયા તે પછી ખધા દેવો તથા દાનવોએ વેર છોડયું હતુ આ સમગ્ર આખ્યાન જે ી મનુષ્ય સાભને અથવા કહે, તે સર્વ દુ ખોથી છૂટી જઈ ઉત્તમ પદને પામે છે ૧-૪૧ ઘતતવ્ા-વાતતાલ વ. શ્ળોતિ વર્લ્યથ । લર્વકુ લવિનિ્યુ પ્રવાસ વર્તુસમજ 1૭૨ ॥ ઇતિ શ્રીટેવી ભા 1વતમણાપુરાણમા ચતુર્થ સ્કધ વિડે અધ્યાય ૧૫ મો તમામ અધ્યાય ૧૬ સે!” ભ્રગવતીની ૬ચ્કાથી તડિષ્ણુતા અવતારે સનનેગક ૩ર મૃળુશાવાન્સુતિશ્ઇ દ્રેસ્ટ્ઝુતજમેનઃ । અવતારઃ જં ઞાતાઃ વરિતન્ મન્વન્સરે વિમો ॥ જનમેજ્ય સશ એ પૂછ્યું : હે સમર્થ મુનિશ્રેઝ અદ્ભુત કર્મવાના વિષ્ણુતા અવતારો ભૃગુના શાપથી કેવી રીતે ક્યા મન્વતરમાં થયા ? હે પર્મ ન્વણુતાર ઝક કક * અ અધ્યાયમાં જ્ગદગાની પરમ ઈન્છાથી વિષ્તૂના “નેક “અવતાર યયા છે, એ ડયા સત્તાવોત શોકથી કહેવાને.
૧૦૦ ખ્રાહ્મણ! પાપતો નાશ કેરતારી, માભળેલી અતે સર્વ સુખો આપનારી વિષ્ણુની અવતાગ્ડ્થા તમે વિસ્તારથી કહો વ્યાસ ખોવ્યા હેગજત્ ! જે મન્વતરમા તથા જે યુગમા વિષ્ણુના અવતારો જે પ્રમાણે થયા છે, તે હુક્હુછુ, નાભળો હે રાજા ! શ્રી તાશયણે જે ૩૫થી જે કાર્ય કર્યું તે મર્વ હમણા હુ ટૂકમા યહુ છુ ચાફ્ીષ મન્વૃતગ્મા ધર્મને જ ઘેર અવતાર નયો હતો, જે અર્મતા પુત્ર નરતારાયણુ પૃથ્વી પરુ પ્રખ્યાત છે પધો વૈવત્વત મન્વતરમાં આ ખીન્ન યુગમાં દત્તાત્રેય અવતાર થયો, ત્યારે વિષ્ણુ અગિતુ પુત્રપપ્રુ પામ્યા હતા અતિનધિતી દ્વીએ પ્રાર્થતા ડડેલા ષ્રહ્મા, વિષ્ણુ ને દ્ર એ તણે ઉત્તમ દેવો તે «પિના પુત્ર પણાને પામ્યા હતા અત્રિ ત્રધિની પત્ની અનસૂયા સતીએમા ઉત્તામ મતી હતી, જેને પ્રાર્થના કરેલા યણે દેવા તેમના પુત્રપણાને પામ્યા હતા તે વેળા ખ્રહ્મા ચદ્ર૩પે, વિષ. દત્તાત્રેયરૂપે અને અદ્ર દુર્વાસા રૂપે થયા હતા, એમ તે ગણે દેવો તેમના પુત્રપણાને પામ્યા હતા ચોથા યુગમાં દેવોનું કાર્યરૂપ પ્રયોજત સિદ્ધ કરવા (હ તથદ મનુષ્ય જેવા) ખે રૂપવાળા નુસિહનો સુદર અવતાર થયા હતો ભગવાન વિષએ હિસ્યકનિપુનો બગખર વધ કરવા દેવોને વિસ્મય કરનારું નુમિહનું ૩૫ ધર્યું હતુ, તમ જ મેઇ ચેતાયુગમા બલિને મિના ફરવા એ ભગવાને ડન્યપમુનિથી વામત નું રૂપ વર્યું હતું વામન૩્પને ધન્તા વિષડુએ યઝુમા અવિરાનનને ઠગી તેનુ ગન્ત્ય લઈ વીધુ હતુ અને તેને પાતાળમાં સ્વાપ્યો હતો એગણીનમા ગ્રેતાયુગમા ભગવાત વિષ, જમરદગનના મહા મળવાન પુત “ ષ્્નુ રામ” નામે થયા હતા તૃતિયોનો નાગ કગ્તારા, ગત્ય વાદી અને જિતેન્દ્રિય શ્રીમાન પચ્તુરમે સમગ્ર પથી મહાત્મા કસ્યપને દાનમાં આપી દીવી હતી હે રાજેન્દ્ર ’ અદ્દભુત કર્મડાત્રા શ્રીવિષડુનો એ પાપનો નાગ ડરનાગે ’ પગ્નુચમ’ નામે જે અવતાર વયો હતો, તે તમને કહ્યો ત્રેતાયુગમાં સ્ઘુના વમગ્રા, દરન્ઘના પુત્ર ’ શ્રીચમ ’ નામે થયા હના અતે અઠા- વૌનમા હ્ાપગ્યુગમાં પૃષ્વી પ૦ મહાખગવાન નરતારા- મધુતા “નશરૂપ અન્નુંત તઘા થોરૃષ નામે બે શ્રીમદ ભગવતીભ્રાગવત-સ્ક ચોથે મ ત6:804:4:62 ઝતન્ન્ન્નન્નનડકઝનકને અવતારો થયા હતા, ભૂમિનો ભાગ ઉતાન્વા પૃઘ્વી પર જ્મૅલા તે રૃષ્યુ અને અજુંને, કુસ્ક્ષેત્રમા અતિ ભયકર મછયુદ્ધ કર્યું હતુ એમ હે ગન્ન ! યુગે યુગે વિષ્ણના વણા અવતાને પ્રકૃતિને ખૂખ અનુસરતા ભગવતીની ઇ-છાથી થયા કરે છે, તેમ આ સઘળા ત્રણે જગત પ્રકૃતિઝ૩પ મણમાયાને નન ઠે અ દેવી જેમ ઈચ્છે છે એમ ક્યમ જગતને ભમાવે છે અતે પુરષનુ પ્રિય કગ્વા સમગ્ર જગતને તે રચે છે પ્રથમ આ સ્થાવગ-જગમ જગત સરજીને સર્વના “આદિ, સર્વવ્યાપી, ત્તણુવા મુશ્કેવ, ગર્વશ્રેઇ અવિનાશી, નિગશ્રય, નિરાકાઝ નિ સ્પૃહ અને પગ્ધી પખ પર ભગવાન શ્રી પગ્માત્મા ( માયારૂપ) જે ઉપાધિતે લીધે (રહ્યા, વિષ્ણુ ને મહેશરૂપે ) ગજન, તાત્વિક તથા તામન ભેદવાળા ભાને છે તે ૪ (માયા) પગ પ્રકૃતિ છે તે મિવાદેવી ઉત્પરિકાળના યોગધી તૈ ગમયે ( પરષ્રહમધી જણે ) જુદા હેય તેવા ભાતે છે (ખરી રીતે પગ્ઝાલથી તે જુદા છે જ નહિ ) કમતા” ઓને આપનારા, ( મણાફાલી, મહાલક્ષ્મી ને મહ” મગ્મ્વતી એમ) વ્રણે ૩પોવાળા અને વિશ્વને મોહ પમાડતાગ તે દેવી પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે ખધુ ઉત્પન્ન કઝે છે, પાને છે અને ફૃલપાતે સરે છે એ પ્રકૃતિરૂપ થગ્તિધી યુક્ત થડને જ ખ્રહ્માએ સુદિ સથી છ તે ્ગાકેતવી યુકત થઈને જ વિષ્ળૂ પાળે છે અનને તેમની સાથે ન્નેડાઈને જ સ્દ્ર શકર ઈચ્છાનુમાગ મહાઝે છે ત રવીએ ૮ યૂવે” રાજ ઓમા શ્રઇ તકૃત્મ્થ શીરામચટ્રને ઉત્પન્ન કરો શ્રતવોને જતી લેવા મેઈ અમુક સ્થાને (વનમા) તેમને માડયા હના એમ આ સનારમા નર્વ પ્રાણીએ! દૈવના તનને અધીન ગ્હી સુખ અતે દુ ખધી યુકત થાય જે ૧—.૭ વસમશિશ્ર વધારે સુલનુ સ્વાસ્વિતાઃ ષિત્ઝ ! મર્વાન્તિ દ્રાળિતઃ સરને વિધિતન્તતિવ સ્ત્રિતાઃ॥ ૨૭1 ધતિ શ્રૌન્ડોભાગવતમણ્રાપુ :ણૂમાં ચતુર્થ સ્કધ વિષે અધ્યાય વ૬ મા ત્રમાપ્