Gujarati prose translation. Source: 1915 edition, DLI scan.
અધ્યાય ૧૦ મો!-માંણુદ્રીપેતુ’ વણન છ્પરુ લાગ્યા એટલે કરુણાથી પૂર્ણ હૃદયવાળા ગૌતમ મુનિએ તેઓને કહ્યુ કે, શ્રીકૃષ્ણાવતાગ સુધી કુભી પાક નરકમાં તમારી સ્થિતિ રહેશે આ માર વાક્ય કદી મિથ્યા તહિ થાય, એમ તમે ન્ણો પછી કલિયુગમાં તર્મે પૃથ્વી પર જન્મશો અને તે સમયે મારો આ શાપ સત્ય થશે, એમા સશય નથી મારા શાપથી છૂટવા માટે તમને નને ઈચ્છા થાય તો તમારે ગાયત્રીના ચરણુકમળનુ કાયમ સેવન કરવુ વ્યાસ ખોલ્યા એમ સર્વને વિદાય કગ, મુનિશ્રો ગૌતમ ’ આવુ મારુ પ્રારબ્ધકર્મ હશે’ એમ માની ચિત્તમાં શાતિ પામ્યા આ કારણે હે રાજન્! શ્રીકૃષ્ણુ સ્વધામમાં ગયા પઈ જ્યાર ર્કાલ ]ગ શર થયો, ત્યારે જે ખ્રાહ્મણો પૂર્વે] ગૌતમના શાપથી ખી ગયા હતા, તેઓ કુભીપાકમાથી નીડળ્યા અને પુધ્વી પર જત્મીને ત્રણે સધ્યાથી રહિત, ગાયત્રીની ભકિત વિનાના, વેદભડિતથી રહિત, પાખડ મતને અનતુસરનારા અન અગ્તિહોતાદિ સત્કર્મ, સ્વધા તથા સ્ભહાથી ભ્રદ થયા છે અવ્યકત મૂલપ્રકૃતિને તેઓ કદી ન્નણુતા તથી અને ફેટલાક તપ્ત મુદ્રાના ચિહ્તવાળા, કેટલાક સ્વેચ્છાચારમા આસકત, કેટલાક કાપાલિક, કેટલાક કલિક, કે લાક ખાંદ્ધિ અને કેટલાક જત ખની ગયા છે તે ખધા પડિતો હોવા છતા દુરાચાર ચવાવનાર, પરસ્રીમા ।પટ અને દૃરાચારમા તત્પર હોઈ ફરી પાછા કમોતે લીધે કુભીપાકમા જશે માટે હે રાજન! સર્વ પ્રકાડે પરમેશ્વરીતુ જ સેવન કરતુ યોગ્ય છે વિષ્ણુની ડે શિવની ઉપાસના નિત્ન તથી, પણુ શકિતતી ઉપાસના જ નિત્ય છે, જેતા વિના મનુષ્ય નરકમાં પડે છે હે નિર્દય શન! તમે જે પૂછયું હતુ તે સર્વ મે ટૂકમા કહ્યુ, હવે માણિકોપનુ સુદર વર્ણન તમે સાભળો કે, જે જગતતુ કારણુ અને આંદે શ્રીભુવનેશ્વરીનુ શ્રોછઠ રથાન છે ૧—૧૧૦ અત ૧ર મિય્રીવવર્ળત કરુ સુન્ર્સ્ન્ 1 થતૂવરં સ્ચાનતાવાયા મુવનેદ્વા મવાર્બે 1૨૦૦ ફર ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતમહાપુરાણમા દ્રાદશ સ્કધ વિષે અધ્યાય ૯ મૌ સમાસ ૨૬ ૪૮ અધ્યાય ૧૦ સો મણિક્વીપનુ* વણન ચ્યાઉ ઝન | મહાછોજારુપ્વમાે સર્ષેસોશ્ેડલ્તિ ય જલ, । મળિવ્વાવઃ લ વાત ચગ તેવાં વિતતઝતે ॥ ૨ | વ્યાસ બાવ્યા બ્રમલોકથી ઉપરતા ભાગમા જે “સર્વલોક’ પ્રખ્યાત છે, તે જ “ મણિહીપ ’ છે જ્યા દેવી ખિરાજે છે, એ મણિદ્ટીપ સર્વલોડ કરતા અધિક છે, તેથી “સર્વલેોક’ ડ્હેવાય છે, અને સર્વ જગતના આદિમા મૂલપ્રકૃતિ્પ જગ દષાએ પોતાને રહેવા માટે જ માનસિક ઈચ્છાથી તેને ખનાવ્યો છે અ ર્માણુટીપ કૈલાસ કરતા આધેક છે અને વૈકુઠ તથા ગોલોક કરતા પણુ અવિક ડૂહે વાય છે ત્રહુ લોકમા તેના જેનુ સુદર સ્થાન કોઈ પણુ લોકમા નથી હે શ્રોઇ રાજન! ત્રણે જગતના છત્રરૂૃપ સસારના તાપતો તાશ કરતાર અને સર્વ ખ્રમાડોના પ્રતિબિખરૂપ તે જ સ્થાન છે એ મણિ દીપની ચારે ખાજા અનેક યોજન વિસ્તારવાળો અને તેટલો જ ઊંડો અમૃતતો સમુદ્ર છે એ સમુદ્ર વાયુના અથડાવાથી ઊછળતા સે કડો તરગોથી વ્યાપ્ત છે, રત્તોની સ્વચ્છ રેતીથી યુકત છે, માછલા તથા શખોથી વ્યાપ્ત છે, મોન્નના સઘર્ષણુથી ઉત્પન્ન થતા મોન્નના કણોથી શીતળ છે, ભાતભાતની ધનન ઓવાળા અનેક વહાણોતા આવવા—જવાથી શોભી રહ્યો છે અને તેના કિતારે ડિનારે રત્ત સમાન કાતિ * વાળા વૃક્ષો રહેલા છે એ અમૃતના સમુદ્ર પછી લોઢારૂપ ધાતુથી ખનાવેલો અને આકાશમાં સાત યોજનની ઊંચાઈવાળો મોટો કિલ્લો છે એ ફિલ્લામા અનેક શસ્રધારી ૦ને જતન્નતના યુદ્ધમાં કુશળ રક્ષકો ચારે ખાન્નુ આનદ કરતા રહે છે એ કિલ્લાને ચાર દરવાન્ન છે, સે કડો દ્વારપત્લોથી તે યુકત છે અને હે રાન્ન! દેવી પર ભકિતવાળા અનક ગણાથી તે વીંઢાયેલો છે જ દેવતાએ જગદીશ્વરના દર્થન માટ આવે છે, તેઓના ગણો તથા વાહનો ત્યા રહે છે વળી એ કિલ્લો સેક્ડો વિમાનોના સઘર્ષણથી 4 આ અધ્યાયમાં સાતસો શ્ગાકોથી મણિટ્રીપનું વર્ણન. બરાબર કરાશે કે જેથી દેવી પર ભકિત વધે.
હપર્ તેતુ કારણુ વિચારી ન્નેયુ, તો આ ખપુ ષ્રાહ્માણોએ કર્યું છે એમ જાણી લઈ તે જ સમયે, પ્રલયક્ાળે જેમ દ્ર કોપ કરે છે તેમ વણો ભારે ક્રોપ ક્યો, પછી કોપથી લાલ નેત્રોવાળા તે ગૌતમે સર્વ કયવ એને શાપ દીધો કે, “હે નીચ ષ્રાહમણો ! વેદોની માતા ગાયત્રી વિષે તેમતા ધ્યાનમા અતે તેમના મત્રજાપમાં તમે સપૂર્ણ શ્રદ્ધારહત થાએ, તેમ જ એ નીચ ખ્થાહ્મણો ! વેદમા, વેદ્લેપ્ત મજ્નોમાં અને તે સખધી વાતોમા તમે હમેશા શ્રદ્ધા વિનાતા થાએ ઓ નીચ ખ્ાદાણો! શિવમાં, મત્રમાં તથા રિવતા શાસ્રમા તમે કાયમ શ્રદ્ધારહત થાએ હે તીચ બ્રાહ્મણો! મૂલપકૃતિ૩પ શ્રીદેવી વિષે, તેમના ધ્યાતમા અને તેમની કયાઓમાં તમે હમેશા શ્રદ્ધારહિત થાએ હે દુછ ખ્રાહ્મણો! દેવીના મત્રમા, દેવીના સ્થાતમા તથા દેવીના આરાધનકર્મમાં તમે કાયમ શ્રદ્ધા વિતાતા થાએ હે દૂણ ખ્રાહાણો! દેવીતા ઉત્સવને જેવાની ઈચ્છામા અને દેવીના તામનુ શર્તત કરવામા તમે હમેશા શ્રદ્ધારહિત ઘાએ હે તીચ ખ્રાહ્મણો ! દેવીના ભકતની સમીપ રહેવામાં અને દેવીના ભકતનુ પૂજન કરવામાં તમે કાયમ શ્રદ્ધારહિત થાએ હે તીચ ઘ્રાહ્મણો! શિવનો ઉત્સવ જેવાની ઇંચ્છામા અને શિવભડતનુ પૂજ્ત કરવામાં તમે કાયમ શ્રદ્ધા- રિત થાએ હે અધમ ષ્રાહ્મણો! સ્દ્રાક્ષ ધારણુ કરવામા, બિવ્વપત્રમા તથા શુદ્ધ ભસ્મધારણુમા તમે હમેશા શ્રદ્ધાર્ચહત થાએ હે નીચ ખાહમણો ! શ્રીતસ્માર્ત સદચારમાં તથા જ્ઞાતા માગમાં તમે કાયમ શ્રદ્ધા વિનાતા થાએ હે નીચ બ્રાહ્મણો ! અર્દત જ્ઞાનની નિદ્યામા તથા શમ—દમ આદે સાધન મા તમે હમેશા શ્રદ્ધાર્ગ,ત થાએ છે તીચ ખ્રાહ્ણો ! તિત્યર્માદિ તુણતમાં તથા અડિતહોત્રાદિ સાધતમા તમે કાયમ શ્રદ્ધારડત થાએ હે તીચ ખ્ાદાણો ! રવાવ્યાયતા ગા્પ્યયનમા તઘધા પ્રવચનમાં તમે હમેશા શ્રદારઠિત ઘાએ હે તીચ ખ્રાહ્મણો! ગોદ્ાન આદિ ઘતોમા અને પિતૃઓના શ્રાદ્ધોમા તમે કાયમ શ્રદ્ધા વિનાતા ધાન્ય હે નીચ શ્રાહમો! ફૃચ્છ્ચાદ્રા- યા]ડતમાં તથા પ્રાર્ષાશ્રિરામાં તમે હમેશા શ્રદ્ધા રત પાએ હે નીચ ખ્ાાદાપડ! તમે શ્રીદવોધી શ્રીમદ ભ્રગવતી ભ્નાગવત-સ્કષ્ ખાર્મે! ભિન્ન, દેવો વિષે શ્રદ્ધા—ભડિતવાળા તથા શખ— ચક્ાદિના ચિડ્નોવાળા થાએ હે નીચ ખ્રાહ્મણો! તમે કાપાલિક મતમાં આસક્ત, ખૌદ્ધશાસ્ત્રમા રમઃ નારા અને પાખડઆચારમાં તત્પર થાએ, હે નીચ ખ્રાહાણો! તમે પિતા, માતા, પુત્ર, ભાઈ, તથા સ્રીને વેચતાર થાએ હે દુછ ખ્ાહ્મણો! તમે વેદ વેચતારા, તીર્થ વેચતારા તથા ધર્મ વેચતારા થાએ હેદ્ણય્રાહમણો | તમે પાચરાતરમા, કામશાસમાં, કાપાલેક મતમાં તના ખૌદ્ધ મતમાં કાદ્ધાવાળા થાએ. હે નીચ ખ્રાહાણુ 1 તમે ખધા માતા, કેન્યા તથા બહેતર સાથે રવ્ધાભચાર કરતારા અતે પરસ્રીદાપટ થાએ! તમારા વશમાં જત્મેલા પુરૂષો તથા સ્ત્રીઓ મે આપંલા શાપથી ખળી જઈ તમારા સમાત થર મારે ત્ારે શુ કહેવુ 7 મૂલ પ્રરૃતિરૂપ પરમે્વરી ગાયત્રી તમારા પર અવશ્ય કોપાવમાત થાઓ, અતે અધકૂપ આદે નગ્કુડોમાં તમારી ગર્કાળ રિથતિ થાએ ’ જાસ ખા-યા આવો વાણી૩પ દડ દઈ ૧9નું આચમન કઃ, ગૌતમ મુનિ પરમ ઉત્સુક થઈ ગાયત્રીના દર્શન માટે ગયા અને ત્યા જઈતે તેમણે મણદેવીને પ્રણામ કર્યો, એટલે પરથી પર તે દેવી પણ ખ્ાદ્મણોની દૃછ્તા ન્્નેઇ ચિત્તમાં નિસ્મય પામ્યા, જેથી હજી સુધી પણ તેમનું મુખ હાસ્યયુકત દખાય છે પછી હામ્યયુકન મુખકમળવા॥ તે દેવીએ મુનિઃ વર્ય ગૌતમને કહ્યુ કે, સર્પતે આપેતુ દૂધ ઝેર માટે જ થાય છે હે મહાભાગ! તમે શાંત ધરો કર્મતી 1તિ આડી જ હોવ છે ’ પો દેવીને પ્રણામ કેરી મૌતમમુતિ પોતાના આશ્રમ તરફ ગયા પકી શાપથી ખળો ગયેલા સર્વ ખ્રાહ્મણો વેદના સમૂહો ભૂલી ગયા અતે ગાયત્રીને પણુ વીસરી ગયા, એ આશ્રય જેવુ થયુ હતું પછી તે ખધા એક્ડા મળી પશ્ચાત્તાપથી યુક્ત થડ પૃથ્વી પર દડવત્ પડીને મુનિવર્ષ ગૌતમતે પ્રણામ કરવા લાગ્યા અને રારમથી નીચા મુખ રાખાં ઊભા ચ્હ્યા ને કઈ પણુ વાક્ય બાવી ગક્યા નહિ પછી ઘણી વાર સુધી મુતીશ્વર ગૌતમને ચાડે ખાન્તુ વૉંટળાઈ વડી “ પ્રસત્ત ધાઓ, પસન્ન થાએ એમ ડારવાર તેઓ પ્રાર્થના કગ્વા સ સા.
અધ્યાય ૧૦ મા-માંણુકીપેવુ’ વણન ૭૫૩ લાગ્યા એટલે કરુણાથી પૂર્ણ ૯ૃદયવાળા ગૌતમ મુનિએ તેઓતે કહ્યુ કે, શ્રીકૃષ્ણાવતાગ સુવી ફુભી પાક તરફમા તમારી સ્થિતિ રહેશે આ માર વાકય ફૂદી મિથ્યા તહિ થાય, એમ તમે જાણો પછો કલિયુગમાં તમે પૃથ્વી પર જન્મશો અને તે સમયે મારો આ શાપ સત્ય થશે, એમા સશય તથી શ્વારા શાપથી છૂટવા માટે તમને જે ઈચ્છા થાય તો તમારે ગાયત્રીના ચરણૂકમળનુ કાયમ સેવત કરવુ વ્યાસ ખોલ્યા એમ મર્વને વિદાય ડગે, મુનિશ્રોટ ગૌતમ “ આવુ મારુ પ્રારષ્ધકર્મ હશે ’ એમ માતી ચિત્તમા શાતિ પામ્યા આ કારણે હે રાજત્ ! થ્રીકૃષ્ણુ સ્વધામમાં ગયા પછી ન્વ્યારે કલિ ગ શરૂ થયો, ત્યારે જે ખાહાણો પૂવે ગૌતમતા શાપથી ખી ગયા હતા, તેએ કુભીપાફમાથી તીકલ્યા અને પૃથ્વી પર જન્મીને ત્રણે સધ્યાથી રહિત, ગાયત્રીની ભડિત વિતાતા, વેદ્ભકેતથી રહિત, પાખડ મતને અનુસરતારા અતે અગ્તિહોનાદિ સત્કર્મ, સ્વધા તૃથા સ્થહાથી ભ્રથ થયા છે અવ્યક્ત મૂલપ્રકૃતિને તેઓ કુદી નનણુતા નથી અને કેટલાક તપ્ત મુદ્રાતા ચિડ્તવાળા, કેટલાક સ્વેચ્છાચારમા આસકત, કેટલાક કાપાલિક, કેટલાજ કીલિર, કે.લાક ખોદ્ધિ અને કેટલાક જત ખતી ગયા છે તે ખધા પડિતો હોવા છતા દુરાચાર, ચવાવતાર, પરસ્રીમા ડાપટ અને દૂરાચારમા તન્પર હોઈ ફરી પાછા કર્મોને લીધે કુભીપાકમા જશે માટે હે રાજા! સર્વ પ્રકાઝે પરમેશ્વરીનુ જ મેવન કરતુ યોગ્ય છે, વિષ્ણુની કે શિવની ઉપાસના તિત્ત તથી, પણુ શકિતની ઉપાસના જ નિત્ય છે, જેતા વિના મનુષ્ય નરકમાં પડે છે હે નિર્દોષ રાન! તમે જે પૂછમુ હતુ તે સર્વ મે ટૂકમા કલુ, હવે માણણિકોપનુ સુદર વર્ણત તમે સાભળો કે, જે જગતતુ કાત્સુ અને આદિ શ્રીભુવનેશ્વરીનુ શ્રેષ્ઠ રથાન છે ૧—૧૧૦ સત પર મગઘ્ીપવર્ગત 22ણુ સુન્સ્સ્ન્ । થતૂષરં શ્યાતત્ાવાયા સુવનેક્વા મવાર્બે 1૨૦૦॥ ફર ઇંતિ શ્રૌદેવીભાગવતમહાપુરાણમા દ્રાદ૬ સ્કધ વિષે અધ્યાય ૯ મેદ સમાસ જશ ૪૮ અધ્યાચ ૧૦ સો મણિદ્વીપતુ* વણુરષત વ્યાણ રવા | હોસર્ય્યમાને લર્વસોજોડસ્િ ય” જત? 7 મળિતાવઃ વ “વાલિ વત્ર રેવા વિરાઝતે ॥ ૨॥ વ્યાસ ખોવ્યા ખ્રહ્મલોકથી ઉપરના ભાગમા જે “સર્યલોક’ પ્રખ્યાત છે, ત જ “ મણિદીપ’ છે જ્યા દેવી ખિરાજે છે; એ મૃણિદીપ સર્વલોક કરતા અધિક છે, તેથી “સર્વલોક’ કહેવાય છે, અને સર્વ જગતના આઠમા મૂલપ્રફૃતિરૂપ જગ દખાએ પોતાને રહેવા માટે જ માતસિક ઈચ્છાથી તેને બતાવ્યો છે અ મણિદીપ કૈલાસ કરતા અધિક છે અને વૈકુઠ તથા ગોલોક કરતા પણુ અવિક કહે વાય છે ત્રછુ લોઝ્માં તેના જેનુ સુદર સ્થાત ક્રોઈ પણુ લોકમા નથી હે શ્રેઇ રાન્ન! ત્રગ્ને જગતતા છત્રરૂપ સસારના તાપતો નાશ કરતાર અને સર્વ છ્રહ્માડોતા પ્રતિબિખરૂપ તે જ સ્થાન છે એ મણ કીપની ચારે ખાજુ અનેક યોજન વિસ્તારવાળો અતે તેટલો જ ઉંડો અમૃતનો સમુદ્ર છે એ સમુદ્ર વાયુના અથડાવાથી ઊછળતા સે કેડો તરગોથી વ્યાપ્ત છે, રત્તોની સ્વચ્છ રેતીથી યુકત છે, માછવા તથા શખોથી વ્યાપ્ત છે, મોજ્નના સઘર્ષણુથી ઉત્પન્ત થતા મોન્નતા કણોથી શીતળ છે, ભાતભાતની ધનન એવાળા અનેક વહાણોના આવવા—જ્વાથી શોભી રહ્યો છે અને તેના કિનારે કિનારે રત્ત સમાન કાતિ * વાળા વૃક્ષા રહેલા છે એ અમૃતતા સમુદ્ર પછી લોઢારૂપ ધાતુથી ખતાવેલો અને આકાશમાં સાત યોજતની ઊંચાઈવાળો મોટો કિલ્લો છે એ ડિલ્લામા અનેક શસ્રધારી અને નજતન્નતના યુદ્ધમાં કશળ રક્ષષ્ઠ ચારે બાજા આતદ કરતા રહે છે એ ડિલ્લાને ચાર દરવાન્ન છે, સેકડો દ્વારપાલોથી તે યુકત છે અને હે રાજન! દેવી પર ભકિતવાળા અનેક ગણાંથી તે વટાવેલદ છે ઝે દેવતાએ જ્ગદીશ્વરતા દર્શત્ માટ આવે છે, તેઓના ગણો તથા વાહનો ત્યા ર્હે છે વળી એ ડિલ્લો સેક્યો વિમાતોના સઘર્ષભુથી ક આ અધ્યાયમાં સાતેતતો શ્લોકોથી શષિટ્રપ: બરાબર કરાશે કે જેથી દેવી પર ભકિત વષે. રઝા
છપ્૪ થતા વટાએના શખ્દથી ગાજી રહ્યો છે અને ઘોડા એતા હણૂહણાટ તથા ખરેએતા આઘાતથી તેણે દિશાએતા મૉહા ખહેરા કરી દીધ’ છે હે રાજન! હાથમા છડીધારી અને કરિતફિલાટ શખ્દ ફરતા દેવીના પાર્ષદ્દોએ (છડીએથી) મારેલા દેવસઘોના સેવકો ત્યા શોભી રહ્યા છે જાતજાતતા અવાન્નથી અતિ વ્યાપ્ત તે ફિલ્લામા ધોઘાટ થતો હોઈ ફોઈ પણુ સ્થળે કોઈનો શખ્દ કોઈ સાભળી શકતુ નથી વળી ત્મા પગલે પગલે મીઠા જળથી ભરેલા સરોનરો છે અને હે રાન્ન! રત્ન જેવા વૃક્ષોથી શોભતી અતેક વાડીએ! છે એ ફિલ્લા પછી કાસાની ધાતુથી બનાવેલો ખીજ મોયે કિલ્લો છે, જેતી મચ આકાશને અડે છે એ ડિલ્લો પહેલા કિલ્લા કરતા તેજમાં સોગખો અધિક છે વળી તે દરવાનએ તથા ખારણાથી યુક્ત અતૈ ઘણા વુક્ષોથી વ્યાપ્ત છે વૃક્ષોની જેટલી જતિએ છે તે બધુ ત્યા છે એ વૃજ્ઞો કાયમ પુષ્પોવાળા, સદાઝાળ ફૂળોથો વ્યાસ, નવી ફૂપળોવાળા અને ઉત્તમ સુગધથી વ્યાપ્ત છે પનસ, ખોરસવલી, લોધર, કરેણ, સીસમ, દેવદાર, કાચનાર, આખા, સુમેર લિકુચ, હિગુલ, એલચી, લવિગ, કાયફળ, પાટલા, મુસુકુદ ફાલિતી, જઘતેક્લા, તાલ, તમાલ, સાલ, ક્કોલ, તાગભદ્રફ, પુન્તાગ, પુલુ, સાલ્વક, કપૂર, અશ્વકર્ણ, હસ્તિકર્ણ, તાલપર્ણ, દાડિમ, ગણિષ્ઠા, ખપોરિયા, લીંખુ ફુરડક, ચાપેય, કેનકવૃક્ષ કાળા અગરતા વૃક્ષો, ચદતતા વૃણ્ઞો, ખજૂર, ન્યુઈ, તાલ પણી’, શેલડી, છીરવાળા વુજ્ઞો, ખેરના વૃક્ષો, આખલી, લિલામા, ફૂચક, કઢાઅશેરિયા, ખીલીનાં વૃક્ષે, તુલ સીના વતો તથા મલ્લિક્ાતા વતો વગેરે વૃક્ષોની જાતિએતા વનો ત્યા સહેલા છે અને હે રાજન! તે ઉપવતો સે કડો વાવોથી યુક્ત છે ત્યાતા બધા ઉત્તમ વૃક્ષો કોયલોતા શખ્ોથી વ્યાપ, ગુજરવ કરતા ભમરાએઓધો શોભતા, ગુદરને ઝરતા અતે શૌતળ જયાવાળા છે વડી તે જત”ાતની સતુએમાં થતા જાઈ અનેક પક્ષીઓથી વ્યાપ્ત રહે છે અતે અતેકે «તના ર્તતે વહેતી તદોઓથી ગાત્યત શોભી રહ્યા છે પારવા, પોપટ, મેતા તધા હનોતી પાખોનો ઉત્પન્ન ધતા વાયુ વડે જેમા વૃક્ષે ઘાલી રહ્યા છે શ્રીમદ ભગવતીભ્રાગવત-સ્ક’ધ બારમો! એ] તે ઉત્તમ વત સુગધતે લાવતા પવતથી ભરપૂર છે, આમતેમ દોડતા હરિણીઓના ટોળાથી મુકત છે અને નૃત્ય કરતા મયૂરોના સમૂહની સુખદાયક કેક વાણીથી ગાજી રહ્યુ છે વળી તે દિવ્ય વત ચારે ખાજા મકરદ રસને શ રહ્યુ છે એ ઝ્ાસાતા કિલ્લા પછી (નીજે) તાખાતો કિલ્લો કહેવાય છે તે સમચોરસ આકારવાનો અને સાત યોજન ઊંચો છે હે રાજા! એ ખે કિલ્લાની વચ્ચે ફપવૃક્ષની વાડી કહેવાય છે, જેતા વૃક્ષોતા પુષ્પો સોનેરી કાતિવાળા છે અતે પાદડા પણુ સોનેરી હોઈ તેએના ફળતા બિયા રત્ન જેવા હોય છે અ વાડીની સુ।ધ ચારે ખાન્તુ દશ યોજ્બ સુધી ફેલાય છે હે રજ્ન્ ! વસતતું વડે રતદિવસ એ વત રહ્ષાયેલુ છે, તે વસત પુષ્પતા શિહાસન પર ત્યા ખેસી રહે છે, પુષ્પાના છતરથી શોભે છે, પુષ્પોના શણુગારોથી શણુગાગેલા હોય છે અને પુષ્યોતા આસવથી મદમત્ત સહે છે ચૈત્રલકષ્મી તથા વૈશાખલક્ષ્મી એ ખને તેતી માનીતી સ્રીએઓ છે એ ખેય સ્રીઓ પ્રફ ૯લ સુખવાળી હોઈ પુષ્પોના ગુચ્છારૂપ દડાએથી રમ્યા કરે છે વળી તે દિવ્ય વન અત્યત સુદર છે, ચારે બાન્નુ પુષ્પરસતે ઝરી રહ્યુ છે પુષ્પોની સુગધવાળા વાયુથી દશ યોજન સુધીતી વ્યાપ્ત છે, ગાવામા તત્પર અને સ્રીઓ સહિત દિવ્ય ગધર્નો વડે શોભીતુ જે મદ્યોન્મદ્ય કોયલના શષ્દોથી ગાજી રહ્યુ છે વસતતી લક્ષ્મીથી યુકત છે અને કામી લોફેના કામને વધારતાર છે એ તાબાના કિલ્લા પછી (ચોથો) સીસાનો કિલ્લો કહેવાય છે તેતી ઊંચાઈ પણુ સાત યીજત કહી છે હે રશ તે ખને કિલ્વાઓની વચ્ચે સતાનકવૃદ્ષોવી વાડી છે તેના પુષ્પની સુગધ ચારે બાજુ દશ યોજત સુવી ફ્લાય છે યયમ પ્રફ લ્લ રહેતા તના પુષ્પો સૌના જેવા છે અને તેતા ફળો અમૃત જેવા રસથી યુક્ત હોઈ મધુર છે હે ઉત્તમ નજ! તે વાડીનો નાયક ગ્રીષ્મત*તુ છે ન્યેથ્લક્મી તથા આઘાઢનક્મી આ ખે તેતી માનીતી સ્રીઓ છે તાષષી ગાસેલા લોકો ત્યાતા વૃજ્ઞોતા મૂળમાં ખેઠા હોય છે એ કિલ્લો ગનેક સિદ્ધ તથા અનેક દેવાથી વૉતાયેનો સરે છે ચદતતા રતધી ચને’લા પુષ્પોની
ગપધ્યાય ૧૦ મે!-મણિકહ્ઠીપતુ* વણન હપ્પ સાળાઓથી શણુગારેલા, હસ્તકમળમા પખાઓને ધ્રારણુ કરતા અને વહેતા શીતળ જળને સેવતા સ્્રીઓના ટોળાથી તે ડિત્ો શોભી નહો છે એ સીસાના કિલ્લા પછી (પાચમો) સુદર પિરાળનો ડ્િલ્લો છે હે રાજન! તે ડિલ્લો સાત વોજન ઉંચો છે તે ખને કિલ્લાઓ નચ્ચ હરિચદનના વૃક્ષોની વાડી છે એ ખેય [ે*લાનો સ્વામી વર્ષાત્રવતુ છે તે સેઘરૂપી વાહનવાળા, વીજળીરૂપી પીળા નેવોવાળો, સેવગ્પી ખખ્તગ્વાળો, વજ જેવા કડાએઓની ગાજી સહેલો, ઈદ્રધનુષ ધારણુ કરતો અને હન્નરો જળધારા એને છોડતો હોઈ ગણોથી વીંટાયેલ્પે ગ્ડે છ શ્રાવણુલય્મી, ભાદ્રપદલક્ષ્મી, સ્વરસ્યા, રસ્યમાલિની અગા, દલા, નિરત્ની, અભ્રમતી, મેઘદતિકા, વર્ષયતી, ચિપુણિકા અને વારિવારા આ ખાર વર્ષાત્રતુતી માનીતી મદ્યોન્મત્ત શકિતએ છે એ વાડીમાં ખધા વૃક્ષા નવી કૂપળાવાળા અને નવીન લતાઓથી વીંટ યૅલા છે ત્યાના ઘાસ પણુ લીલા જ રહે છે, જેનાથી સઘળી ભૂમિ છવાયેલી છે વળી ત્યા નદીએ તથા નદોના પ્રવાહો વેગથી વહ્યા કરે છે અને સરોવરના પાણી રાગી લોકોના ચિત્ત જેવા મેલા છે દેવીતુ કામ કરતા દેવો તથા સિદ્ધ ત્યા રહે છે અને જેઓએ વાવ, કૂવા તથા તળાવો દેવી માટે અર્પણુ કરેલા હોય એવા ગણો પણુ વિલાસો તથા ત્રીએ સાથે ત્યા વસે છે એ [પિત્તળના કિત્લા પછી (છઠ્ઠો) સાત યોજ્ત ઊંચો પચલોહનો કિલ્લો છે ત્યા પણુ અ ગને કિદ્લાઓ વચ્ચે મદાસ્વૃક્ષોની વાડી છે તે વાડી અનેક પુષ્પોવાળી વેલડીઓથી વ્યાપ્ત હોઈ અનેક જાતની કૂપળાથી શાભીતી છે એ સ્થળે તેનો રખેવાળ નિર્દોષ શરદવહ્તુ કહેવાય છે આરશ્વન લક્ષમાં તથા કાતિકલક્મી એ ખે તેની માનીતો સ્રીઓઆ છે ત્ય અનેક ત્દ્ધ લોકો સ્રીએ તથા પરિવાર સાથ વસે છે એ પચનોહના ડિલ્લા પછી તમો સાત યોજન ઊંચો અને મેમ્ટા શિખરોથી રૌપતો રૂપાનો કિલ્લો છે એ બે કિવ્લાની વચ્રો શ્ારિશ્નતવુક્ષોની વાડી છે તે પુષ્પોના ગુઃછાએથી યુક્ત છે તેના પુષ્પો ચારે ખાન્તુ દશા યોજત સુધી સુગધ કેલાને ઢે અતે દેવીનું કામ ડગ્તા સર્વ ગણોને આનદ ઉપજ છે ત્યા મદાઉક્જ્વળ હેમનત્રતુ સ્વામી પ્હેવાય છે તે પોતાના ગણો તથા આયુધો સહિત હોઈ સર્વ રાગી લોકોને રાજ ડરે છે માર્ગ શીર્ષેલક્ષ્મી તથા પોષલક્ષ્મી આ ખે તેની માનીતી સ્રીએ છે ત્યા દેવાના વ્રત કરતા સિદ્ધ લોકો રહે છે એ રૂપાતા ડિલ્લાથી આગળ (આઠમો) સાત યોજ્ત ઊંચો સોનાનો ડિલ્લો ક્હેનાય છે તે તપૅલા સોતાથી ખતેલો છે એ ખને ડિલ્લાએની વચ્ચે પુષ્પપદલવથી શાભીતી ક્દખવુક્ષોની વાડી છે તેમા કદખની, મદિરાની હન્નરો ધારાઓ વહ્યા કરે છ, જેને ઇચ્છાનુસાર પીવાથી આત્માતદ અનુભવાય છે ત્યા મોટા ઉદયવાળો શિશિરત્રડતુ સ્વામી ઝહેવાય છે માઘલક્ષ્મી તથા કાલ્ગુનલટ્મી—એ ખે તેની માનીતી સ્્રીઆ છે એ બતનેતી સાથે ફ્િશિરતતુ અનેક પ્રકારના વિલાસો કરતો અનેક ગણોથી વીંઢાઈ રહે છે જેઓ દેવીની પ્રીતિ માટે ગોદાન-ભૂદાત ઈત્યાદિ દાન કરનારા હોય છે, તે મોય સિદ્ધ લોકો અનેક પ્રક્ારતા ભાગોથી યુકત જન્મેલા હોઈ ઘણા આનદી રહીને સ્ત્રીએ તથા પરિવારો સાથે ત્યા વસે છે સોનાના ડિલ્લાથી આગળ સાત યોજત લાખા અને ડેસર જેવા લાલ રગનો (નવમે।) પોખરાજનો ડિલ્લો છે ત્યાની ભૂમિ, વનો તથા ઉપવનો પોખરાજના જ છે અને રત્ન જેવા વૃક્ષોના કયારાએ પણ પોખ રાજના જ ડહેવાય છે મણૂઢીપમા જે કિલ્લો જે રત્નનો છે, તે જ રત્નના વૃક્ષો, વતભૂમિ તથા પક્ષીએ છે જળ પણુ તે જ રત્તતા રગતુ છે અને મડપો, મડપના સ્તભો, સરોવરો તથા કમળા પણં તે જ રત્ન જેવા છે જવા છે તેવુ જ તે ડિલ્લામાનુ બધુય છે હે રાન્ન! રત્નોના કિવ્લા વગેરેમાં પદ્ધતિ જ એવી કહી છે અન પહેલાના ડિલ્લા કરતા તે પછીનો ક્વ્લો તેજ્મા લાખમણો અધિક છે એ પોખત્તજના ડિવ્લામાં દરેક ખ્રહ્માડમાં ત્હેતા દિદૂ પાલોના ગમદિરૂપ દિકૃપાલો ચળકતા ઉત્તમ આયુ ધોને ધારણ ડરે છે એ ફિવ્લાની પૂર્વ દશામાં ઉ શિખરોવાળી તથા અનેક પ્રકારતા ઉપવનોથી યુકત અમત્તવતી નગરી છે, ત્યા ઇંદ્ર શોભી રહ્યો કેં સ્વર્ગમાં જેટલી સોભા છે, તેથી હશ્નવર્ગણી અધિક
છ્પ્દ્ તે સમષિ-ઇદટ્રની તગરીતી શાભા છે એ સ્થળે એરાવત પર બેઠેલો, હાથમાં વજ ધારણ કરતો અને દેવાતી સેનાવી વીંઢાયેલે પ્રતાપી ઇદ્ર ભાભી હયો છે તેમ જ દેત્રાગનાઓતા સમૂહોથી વીંટાયેલી ઇદ્રાણી પણુ ત્યા [મિરાજ છે વળો હે રાન્ન! એ ડ્રિલ્લાના અડિત ખૂણામાં વ્યટટિ—અડિનની નગરી જેવી સમૃષ્ટિ—અગ્તિતી તગરી છે ત્યા સ્વાહા તથા સ્વાર્થી યુક્ત અગત પોતાતા વાહતો તથા અવજ્રારો સહિત હોઈ પોતાના દેવગણોથી વીંટાઈને ખિરાજે છે હે રાજન્! દક્ષિણ દિરામા યમતી તગરી છે તેમા દડતે ધારણ કરતા ગિતરગુસ વગેરે પોતાતા યોદ્ધાએની વીંટાયેલો અને પોતાની શક્તિ સહિત સુર્યપૂન્ન મહાન યમદેવ રહે છે વૈજઝતો દિશામા રાક્ષસી-રાક્ષસેથી રવીટાયેલો, ખડ્ગને ધારણુ કરતો અતે પોતાની શકિત સહિત, નિત્રરતી સોભી રલો છે પથિમ દિશામા વરુણુતી તગરી છે તેમા પાશ- ને ધારણ કરતો પ્રતાપી, મોય માછલા પર ખેઠેલો, વારણી મોંદેરાતા કફવાળો પોતાની શકિત સહિત, પોતાતા જળજીનોતા ગણોથી યુકત અને પોતાની પત્તી સાથે મૈઘુનસુખમા આસક્ત વરુણ રાન રહે છે વાયવ્ય ખૂણામાં વાયુનો લોક છે તેમા વાયુની સાધના કરતા યોગીએથી વીંટાયેલા, હાથમાં ધ્વજ ધારણ ફરતો, વિશાળ નેત્રાવાળે, મૃગરૂષ વાહત પર ખેડેલો, મુરદ્- ગણોથી વીંટાયેલો અને પોતાની શકિત સહિત વાસુદેવ રહે છે હે રાજન! ઉત્તર દિશામાં મોટો યક્ષલોક છે તમા વૃદ્ધિજદ્ધિ આદિ શક્તિઓ તથા તવ નિધિએથી યૂડત, માથા પેટવાળા અતે ધતતો અધિપતિ કુબેર રહે છે તે કુબેર મણિભદ્ર, પૂર્ણભદ્ર, મણિમાન, માણિકધર, મણિભૂપ, માપુસગ્વો, અને રમાણષ્ામુકધર ઈત્યાદિ સેતાપાતેએ સહિત હોઠ પોતાની શકિતઓ સાથે સ્હેછે ઈશાન ખૂણામાં ઘણો જ મેળો અતે અમૂવપ” રત્નોથી વ્યા સ્દ્રલાક કહેવાય છે, નત્ય સ્ત્રદેવ ંધિણાતા છે તે ક્રોધી, તેજસ્વી, નેત્રવાળા, પીડ પર મોઢ ભાથા બાધતા અને ડાબા હાથમાં ધનુષ શોભે છે તેમની પાસે દોરી પર ચડાવેલ ધનુષ વારણુ કરેવા અને તેમતા પોતાના જેવા અસખ્ય સ્દ્રોથી વૉટાવેલો સડે છે તેએ ત્રિશૂળરૂપી ઉત્તમ શ્રીષદ્ ભગવતીજ્ઞાગવત-સ્ડ’ધ બારમે? હા 6:64:4-6:4:616:2:6244. આયુધવાળા, વિકૃત મુખવાળા, ભયકર મોહાવાળા, મુખમાંથી અગ્નિને બહાર કાઢતા, દશ હાથવાળા, ફેટલાક સે। હાથવાળા, હજારો હાથવાળા, દશ પગવાળા, દશ ડોકાવાળા, તણું તેતરાવાણ તે ઉત્ર મૃતિધારી છે વળી અતરિક્ષમાં તથા પાથ્વી પર કરતા જે જે સદરો સુદ્રાધ્યાયમદ કહ્યા છે, તે ખધાથી તે વીંટાયેલા છે, તેમ જ ડરોડો રદ્રાણીએથી યુકત ભદ્રકાલી. વગેરે માતાએ સહિત, અનેક જતની શકિતઓવાળી ડ્રામરી આદિ દેવીતા ગણોથી વીંટાયેલી, વીરભદ્ર આદિથી યુકત, મુડમાળાને ધારણુ કરતા, નાગોતા કકણુનાળા, ડોકમાં તાગોને ધારણુ કરતા, વાધનુ ચામડું પહેરેલા, હાથીના ચામડારૂપી ઉત્તરીય વચન ધારણ કરતા, [ચિતાની ભસ્મથી ખરડાયેલા અગવાળા. અને પ્રમથ આદિ ગણોયી વીંટાયેલા તે મહેશ્વર અવાજ ફરતા ડમરતા તાદથી દિશાએતા મુખ ખહેરા ફરી મૂક્યા છે અને અટ્હાસ્ય તથા ખભા ઠોકવાના અવાજોથી આમ્રશતલતે ખળભળાવી મૂકયું છે. વળી તે ભૂતોતા સઘથી ઘેરાયેલા અતે ભૂતોની સાથે. જ વસતા હાઈ ઈરાન જ છે ૧-૧૦૦ અટૃજ્ાણારરોટશાેઃ ઘત્ર્ણલતતમલ્સઉઃ 1 મૂતતવવતાવિછણો મૂતાથાજો મ્રેશ્વદઃ ॥ ૬૦૦॥ * ોડથ તાજના સેશન વવ વ | ઇતિ શ્રીદેવોભાગવતમહાપુરાણમા દ્રાદશા સ્કધ વિષે. અધ્યાય ૧૦ મો સમા અધ્યાય ૧૧ સાણેકના કિલ્વા વગેરેગુ’ વર્ણન વાજ વર 1 પુપ્વત્તમમવારટ્મે જુરરુમારળવિત્રત 1 વજ્તરમવઃ સાજો તષ્વે સૂર્ેવ તાઇશી ॥ ૬ ॥ વ્યાસ ખાલ્યા એ પોખરજ્નતા કિલ્લા પછી જેસર જેવા લાલ રગનો (દશમો) પકારાગ મણિ— માણેકનો કિલ્લો છે તેની વચ્ચેતી ભૂમિ પણુ તેવી માણેડ્તી જ છે હે રાન્ત! એ કિવ્લો દશ યોજત * આ અધ્યાયમાં એકસો ને દશ શલોકોથી પશ્મરાગ મણિ. વગેરેથો બનાવેલા ચિતામણિ ગુહ સુધીના કિહ્યાઓનું વર્ણન. કરાશે.
અધ્યાય ૧૨ સે।-માજલેકના કિલ્લા વગેરેતુ’ વણુ’ન ઊચો અને દરવાજા તથા દારોથી યુકત છે તેની અદર માણેક્તા જ થાભલાઓવાળા સે કડો મડપો જે તેની મધ્યભૂમિમાં અનેક આયુધોને ધરતી, વીર અને રત્નોના શણુગ્રારોથી શણગારેલી ચોસટ મ્લાઓ રહે છે એ દરેક ઝ્લાએના પણુ જુદ્ધ જુદા લોક ત્યા છે અને તે તે લોકની તે સ્વામિતીએ છી તેઓ એ કિ’લાની વચ્ચેના ઘરને ચોતરફથી વીંટાઈ વળીને સદા રહે છે તે પોતે પણુ પોતપોતાના લાકવાસીએથી સેવાયેલી હોઈ પોતપોતાના વાહનો તથા હથિયારોથી યુક્ત રહે છે હે જતમેજ્ય! તે કલાએના નામો હુ કહુ ₹, સાભળા ધિંગલાક્ષી, વિશાલક્ષી, સમૃષ્િ, વૃદ્ધિ શ્રદ્ધ, સ્વાહા, સ્વધા, અભિખ્યા, માયા, સજ્ઞા, વસુધરા, ગિતોકીધાત્રી, સાવિત્રી, ગાયત્રી, નિદશેશ્વરી, સુરૂપા, ખહુરૂપા, સ્કદ- ભાતા, અગ્યુતષ્રિયા, વિમલા, અમલા, અસ્ણી, આરણી, પ્રફૂતિ, વિકૃતિ, સૃછિ, સ્થિતિ, સહતિ, સધ્યા, માતા, સની, હસી, મર્દિકા, વજિકા, લેવમાતા, ભગવતી, દેવકી, કમવાસના, ત્રિમુખી, સમમુખી, અન્યા, સુરાસુરવિર્મદિની, લખોછી, ઊર્ધ્વકેશી, ખહુ- શીર્ષા, વૃકોદરી, રથરેખા, શશીરેખા, ગ્રગતવેગા, પવતવેગા, ભવનપાલા, મદનાતુર, અનગા, અનગ થતા, અનગમેખલા, અનગકુસુમા, વિન્વરૂપા, સુરા દશા, ક્ષમકરો, અક્ષોભ્યા, સત્યવાદિની, ગુચિવ્રતા, ઉદાર અને વાગીશી—આ ચોસઠ ઝળાઓ ઝ્હેવાઇ છે આ ગધો ડળાએઓ તેજ્સ્વી જભયુકત મુખ વાળી હોઈ મખમાથી ઉગ્ર અગ્િતિતે બહાર ઝદ્યા ડરે છે અને ક્રાધથી લાત નેનવાળી હાઈ આવી વાણી ખોલ્યા કરે છે કે “અમે સઘળુ પાણી પી જડએ, અગ્નિતો સહાર કરીઅ, પવનને વભાવી દઈએ અને આખા જગતને હમણા ખાઈ જઈએ (એવી પએ) વળી તે ખધી ધનુષ -ખાણુને ચારણુ કરે છે, યુદ્ધ માટે સદા 3ત્સુક જ રહ છે, દ્ાઢો ફુચક્ચાવી દિશાએના મોઢા ખહેરા કરી મૂકે છે, 1ધગળા અને ઉંચા ડેગનાળી છે ત દરેઠતો પાને સે સા અદ્યોહિણી સેનાએ મ્હવાય છે હે કોઇ રાજા ! તે અક્ોહેણે સેતાએ પણું એવી છે કે, તેમાની ’| અક એફ સેના બહ્માડોનો નાશ કરી નાખવા મમર્થ’ ૭૫૭ છે (એ એક એક સેના નને એવુ સામર્થ્ય વગવે છે તો) એ સઘળી સેના આ જગતમા શુ ત ડરે, તે ક્હેનુ પણુ અશક્ય છે હે રાન્ન! તે કિલ્લામાં બધી યુદ્ધસામગ્રી પણુ છે રથો, ઘોડા, હાથોએ, ગસ તથા પાર્ષક્ષેની ત્યા ગણતરી જ થઈ શક્તી નથી એ માણેકના ફિલ્લા પછો ગોમેદમણિથી ખતાતેલો ( અગિયારમો) મોટો કિલ્લા છે તે દશ યોજત ઊંચો છ પ્રફ તલ જસુદ્તા યુષ્પ જેવી મતિવાળા છે તેતી અદરતી ભૂમિ પણુ તેવી જ છે અને તેની અદરતા વસનારાઓતા વરો, પક્ષીએ, શ્રેક થાભલા, વૃક્ષો, વાવડીએ અને સરોવરો પણુ ગોમેદમણિના જ બનેલા હોઈ કેસર જેવા લાલ રગના છે તની વચ્ચે રહેતી બત્રીસ શકિતઓ મહા- દેનીએ કહેવાય છે હે રાજન! તેએ અનેક નનતના શસ્નોને ધારણ કરે છે ગોમેદમણિથી શણુગારેલી હોઈ દક જુદા ન્નુદ્દા લોકમાં રહે છે, ગોમેવકેન્લાનો વચ્રો રહેલા ચિતામણિ |હને અરે બાનનથી વીંટાઈ વળી શત્રોથી સનજ છે અને પિશાચો જેવા મુખ- વળી છે વળી તે શકિતઓ સ્વર્ગલોાકેમા વસનારાએ વડે પણુ કાયમ પૂન્નય છે હાથમાં ચક વારણ કેરે છે, ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળી છે, અને નિરતર “ ચીડ નાખો, સધી નાખો, કાપો, બાળા ’ એવી નણી ખાલ્યા કરે છે અને યુદ્ધ માટે આતુર ૬૬૦્વાળી છે એ એક એક મહાશડિત પાસે દશ દગ અદદ હિણી સેતા ગ્હેલી છ હે રાજ! એ સેનામાં જે એઝ એઝ ગૃડિત રદી છે તે એક એડ લખ બ્રદ- ડાતો નાશ કગ્તારી છે તેવી શકિતએઓવાળી એ મહા સેનાનુ વર્ણન ડેવી રોતે થઈ રકે એ કિલ્લામા રથોની તથા વાહનોની ગણુતરી જ તથી અને ત્યા દેવીની સર્ન જતની યુદ્ધમામગ્રી શાલી રહી છે હવે પાપોતા નાશ કરનાત્ત તે રાકિતિઓઆના નામા હુ કડુ છુ વિવા, જી, પુષ્ટિ, પ્રજ્ઞા, સિતીવાલી, કુહૂ, સદ્રા, વીર્ય, પ્રભા, નદા, પોધિણી, ઝહિદા, શુભા, કાલરાત્રિ, મહસત્રી, ભટદ્રકાલી, કપદિંની, વિડૃત્િ દડિની, મુડિની, સેદ્ખેડા, રિ’યડિની -નિશુભનુભ- મથિની, મહિષાસુરમર્દિની, ઇટ્રાણો, ૂદ્રાણી, સડરા- ર્ધશરીરિણો, નારી, નારાયણી, નિરૂલિની, પ.લિનો,
૭૫૮ અંખિષ્રા અને દ્લાદિતી—આ નામની તે શકિતઓ ક્ડેવી છે એ દેવીએ નને કોપાયમાન થાય તો ષ્રાહ્માડતો તાશ જ થઈન્તય એ શડિતએનો પરાજય કદી ફોઈ સ્થળે થતો તથી ગોમેદતા એ ડિદલા પઠ્ઠી હીરારૂપ માણિઓધી ખનેલો (ખારમો) કિલ્લો છે. તે દશ યોજન ઊંચો, દરવાન્ન તથાં લરોવાળો, કમાડ તથા સાફનોથી ખાધેલો અને નવા વૃક્ષોથી શોભીતો છે એ કિદ્લાની મપ્યર્ભામ, ઘરો, ગલીએ, શેરીએ, મોટા માર્ગો, આગણુ વૃક્ષોના કયારા, વૃક્ષા, સાસ્ગ પક્ષીઓ, લાખી વાવા, નાતી વાવડીએ, તળાવો તથા કુત્રા વગેર ખધુ દીરામ્ય કહેવાય છે. ત્યા ભુવનેશ્વરીતી દ્રસીઓ વ્સે ૪ તેએ દરે લાખો દાસીએથી સેવાયેલી અને મદગવિંત છે. તેમાતી કેટલીક પખાએતે ધારસુ કરે છે, કેટલીક ણરતકમળમાં અનેક જ્તતા પીણાતા પાત્રો ધારણ કરે છે અને કેટલીક અત્યત ગર્વવાળી તાખૂલતા પાત્રો ધારણુ કરે છે વછી કેટલીક ઇત્રતે; કેટલીક ચામરોને, કેટવીક અનેક પ્રષ્ટારતા વસ્રોને, કેટલીક હસ્તપ્રમળમા પુષ્પને, કેટલીક હાથમા જતજ્તતતી આર્સીઓને, કેટલીક કેસરતા વિલેપનને, કેટલીક ક*ને અને બીજી કેટલીક સિંદ્રના પાત્ર ધારણુ ફરે છે વળી કેટલી ભગવતી ભુવને?્વરીના લલાટમા ચિતા શણુગાર કરે છે, ફેટવીઝ ભગવતીતી પગચપી કરવા તત્પર રહે છે, ક2વીક શણગાર ડરે છે, ખીજી કેટલીક આભૂપણોને ધરી રાખે છે અને કેગલીક પુષ્પોતા શણુમારો કરે છે એવી ખૌશ્ઝ પણુ અનેક જતના વિલાતેતમમાં ચતુર ધરણી દાસોએ છે એ ખધી દાસીએ પોતાતા વતોતે મજખૂત ખાધી શખ્મનારી તથા યુવાન છે શ્રીભુવનેશ્વરોની કૃપાના લેરી તેએ ત્રણે */ગતતે તુગ્છ માને છે. શુ ગાગ્તા મદધી ગવિંત એ *ેવીએ દેવી ભુવનેશ્વરોની દૂતીઓ કહેનાય છે હે ઉત્તમ રાજ્ન1 તેએ તા નામો છુ કછુ છુ, તમે સાળા, પહેલી અનગરૂપા, ખીજ અનગ- મદ્ના, ચીર મુદરી મદનાતુરા, ચોથી ભુવનવેગા, પાચમી ભુવતપાવેકા, છઠી સર્ચરિશિરા, સાતમી અનગવેદના અને આઠમી અનગમેખલા છે આ બધી વૌજળી જેવા અગોવાડી, અવાજ કરતા શ્રોષદૂ ભગવતીભાગવત-સ્ક’ધ આર્મે કદ્ોરાએવાળી, પગમાં અવાજ ડરતા ઝાઝરોવાળી, ખહાર ને અદર આમતેમ દોડતી, વીજળીએ સરખી, સર્વ પ્રર્યોમા ફુશળ અને હાથમા છડીએ ધારણુ કરે છે. આ આદેના ઘરો કદલાતી ખહાર ચોતરફ આઠ દિશાએમા છે ત ઘરો ગ્મનેક જતના ગાહતો તથા હથિયારોથી શોભે છે. એ હીરાતા ફિલ્લાથી આગળ વૈ્પ્યમાણુઓથી બનાવેલો (તેરમો) કિવ્લો છે તે દરા યોજત ઊચો અને દરવાન્ન તથા દ્વારોથી શોભાંતો છે. ત્યાતી ખધી ભૂમિ વૈ્ર્યર્માણતી જ છે. તેમ જ અનેક જાતના ઘરો, શેરીઓ, પોળા અને મો સર્વ માર્ગી પણુ વૈટૂર્યર્માણતા જ બનેલા છે વાવ, કૂવા, તળાવા, તદીઓતા ડિતારા અને સંઘની રેતી પણુ વૈટુર્યમંગએની જ હોય છે હે ઉત્તમ રાજ! ત્યા આઠે દિશાઓમા ખ્રાન્ી આદિ માતાઓનુ મડળ પોતાતા ગણોથ્ી વીટાઈને શેભે છે ચો માતાઓ છેક ષ્રહ્માડતી (વ્યહ્ટિ) માતાઓની મમષ્ટિ માતાએ ફહેવાય છે ખ્રાહ્ી, માહેશ્વરી, કોમારી, વૈષ્ણુવી, વારાહી, ઇદ્રાણી અને ચમુડા આ સાત અને આઠમા મહાલક્મી એ તામે તે માતાઓ કહેવાય છે તેઓ ખ્રહ્મા, રુદ્ર આદિ દેવાતા જેવા આકાગ્વળી, જગતનુ કયાણ કરતારી અતે પૌત- પોતાતી સેતાએથી વોંટાયેલી કહેવાય છે. હે રાજા! એ ડિલ્લાતા ચારે દ્રારોમા મહેશ્વરી—ભુનનેશ્વરીના વાહનો શણુગારો સાથે જાયમ તૈયાર રહે છે કરડા હાથીએ, કરોડો ઘોડા, કરોડો પાલખીઓ અને હસો, [િહો, ગરડો, મયૂગે તથા ખળદ્ોથી જોડલા ઝરોડા રથ તૈયાર જ રહે છે હે રાના! તે રથો આસપાસના રટ્ષકેથી યુક્ત હોઈ ધજાએ વડે આક્ાશ- નો સ્પર્શ કરે છે, તેમ જ અનેક પ્રકારતા ચિહ્નો- વાળા, ન્નતન્તતના વાદિવોથી યુક્ત અને મોટી ધજએ।- વાળા કરોડો જિમાતો પણુ ત્યા છે એ વૈડુર્યમણિતા ફિલ્લા પછી આગળ (ચૌદમો) ઇદ્રતીલમણિની ખનેલો કિલ્લો છે તે દશ યોજન ઊંચો છે. તેતી અદરતી ભૂમિ, શેરીએ, મોટા માર્ગો, ઘરો, વાવ, ફુવા અને તળાવો-એ સઘળા ઇદ્રનીલમણિતા અતેલા ‘છે. તે દ્રિવ્લામા એફ ૩મ1 છે તે ઘણા યોજન વિસ્તારવાગુ, સોળ આરાવાળુ અને બીન્ત સુદર્શન