On the recitation of the fruits of this Purâ n am

English translation by Swami Vijñānananda, 1921–22. Source: Sacred Texts. Public domain.

THE TWELFTH BOOK

Chapter XIV

On the recitation of the fruits of this Purâ n am

1-17. Sûta said :— “O Rishis! In days of yore, from the Lotus Face of the Devî Bhâgavata came out S’rî Mad Bhâgavatam in the form of half a S’loka, as the decided conclusion of the Vedas. About what She gave instructions to Vishnu, sleeping on a leaf of a Banyan tree, that same thing, the seed of the S’rî Mad Bhâgavata, Brahmâ Himself expanded into

p. 1191

one hundred Ko t i s’lokas. Then, Veda Vyâsa, in order to teach his own son S’uka Deva, condensed them into eighteen thousand s’lokas, in Twelve Books and named it S’rî Mad Devî Bhâgavatam, the present volume. That voluminous book comprising one hundred Ko t i s’lokas compiled by Brahmâ are still extant in the Deva loka. There is no Purâ n a like the Devî Bhâgavatam, so merit-giving, holy and capable to destroy all the sins. The reading of every line yields the fruits of performing many As’vamedha sacrifices. Human beings addicted to worldly affairs will get the merit of giving lands to the Brâhma n as and they will enjoy also all the pleasures of the world and in the end will go to the region of the Devî, if they can hear, after they have fasted and controlled their passions, the recitation of this Purâ n am from the mouth of a Paurâ n ik Brâhma n a, who has been worshipped and given clothings and ornaments and is considered as a second Veda Vyâsa. Or, if anybody writes the whole of the Devî Bhâgavatam with his own hand or gets it written by a writer from the beginning to the end and gives to a Paurâ n ik Brâhmi n the book placed in a box of the form of a lion made up of gold and a cow yielding milk with her calf with gold as his sacrificial fee; or if he feeds as many Brâhma n as as there are the number of chapters of the Devî Bhâgavatam and worship as many Kumârîs (virgin girls) with saffron, sandalpaste and ornaments and feeds them with Pâysânna, he gets the merits of giving lands and enjoys all the pleasures of the world and goes in the end to the region of the Devî. He has no want of anything who daily hears with rapt devotion this Devî Bhâgavatam. One who has no wealth gets abundance of wealth, those who are students get knowledge, one who has no sons, gets sons if one hears this Devî Bhâgavatam with true devotion. A barren woman, or one who bears still-born children or whose offsprings never live long or who bears only a single child, gets all her defects removed, if she hears this Devî Bhâgavatam with a steadfast devotion. The house where this Purâ n a is worshipped, Lak s mî and Sarasvatî dwell there, leaving their animosities towards each other. By the influence of this Devî Bhâgavatam the Dâkinîs, Vetâlas, Râk s asas, and other ghosts cannot cast a glance even on its devotee. If anybody gets fever and if the S’rî Devî Bhâgavatam be read touching him with a concentrated attention, all the complaints disappear. By reading this Bhâgavatam, one hundred times even more difficult than the severe disease pthisis is cured.

18-20. If after performing the Sandhyâ, one reads only one chapter of this Bhâgavatam with a collected mind, he soon acquires the Real Knowledge. O Muni S’aunaka! While going to read this Bhâgavatam, first examine omens and then read. I have spoken already on this subject. If during the S’âradîya Pûjâ (the autumnal Durgâ Pûjâ), at the

p. 1192

Navarâtra period, one reads with devotion this Bhâgavatam, the Devî Bhagavatî becomes greatly pleased and awards him results more than his desires.

21-31. During the Navarâtri period all can read well this book for the satisfaction of his Î st a Deva (his own deity) whether he be a Vai sn ava, S’aiva, Saura, Gâ n apatya or a S’âkta. All can read this for the satisfaction of Lak s mî, Umâ and other S’aktis. The Vaidik Brâhma n as are to recite this daily for the satisfaction of the Devî Gâyatrî. This Purâ n am is not contradictory to any sectarian belief. The reason of this being that to whatever deity he pays his worship, he must worship some S’akti or other, this is stated everywhere. So for the satisfaction of one’s own S’akti, all can read this, without contradicting each other. Never any woman nor any S’ûdra, is to read this herself or himself, even out of ignorance; rather they should hear this from the mouth of a Brâhma n a. This is the rule of the S’âstras. (The vibrations and the consequent results would be truer then.) O Rishis! What more to say on this book than this, that this Purâ n am is the most excellent of all and yields great merits. It is the essence of the Vedas. This I tell you with great certainty. There is not the least doubt in this. Reading or hearing this yields results equivalent to reading or hearing the Vedas. I now bow to the Devî of the nature of Hrîm and established by Gâyatrî, of the nature of Everlasting Existence, Intelligence and Bliss, Who stimulates our activities to the understanding of various subjects. Thus hearing the excellent words of Sûta, the great Paurâ n ik, all the Munis of Naimi s âra n ya worshipped him specially and as the result of hearing this Purâ n am glady became the servants of the Lotus Feet of the Devî and they attained the Highest Rest. The Munis expressed their humility and gratitude to Sûta frequently and bowed down to him again and again. And they said :— “O Sûta! It is you that have saved us from this ocean of world.” Thus (the great Bhâgavata) Sûta, the bee drinking the honey of the Lotus Feet of the Devî, recited before the assemblage of the best of the Munis this Purâ n am from the beginning to the end, the Secret of all the Nigamas and full of the Glories of the Devî Bhagavatî. After this the Rishis bowed down to him and he blessed and honoured them.

Then he went away to his desired place. Here the Devî Bhâgavatam ends and is fully completed.

THE END.

Here ends the Fourteenth Chapter of the Twelfth Book on the recitation of the fruits of this Purâ n am in the Mahâ Purâ n am S’rî Mad Devî Bhâgavatam of 18,000 verses by Maharshi Veda Vyâsa.

Here ends as well the Full Treatise, S’rî Mad Devî Bhâgavatam.

O m. O m. O m. O m Tat Sat. O m Hari O m.

Modern English rendering by Claude Sonnet 4.6, based on Swami Vijñānananda's 1921 translation (public domain).

(phala-shruti — recitation of merits, with closing scene)

Suta spoke to the assembled Rishis: “Long ago, from the lotus face of the Devi Bhagavati emerged the Shri Mad Bhagavatam — first as a single half-verse, the distilled conclusion of all the Vedas. That same teaching She gave to Vishnu as he lay sleeping on a banyan leaf became the seed of the Shri Mad Bhagavata, which Brahma himself expanded into one hundred crore shlokas. Then Veda Vyasa, wishing to teach his own son Shuka Deva, condensed that vast scripture into eighteen thousand verses across Twelve Books and named it the Shri Mad Devi Bhagavatam — the very volume before you now. The original hundred-crore edition compiled by Brahma still exists in the Deva loka. There is no Purana that equals the Devi Bhagavatam in merit, in sanctity, or in its power to destroy sin.

Reading even a single line of this text yields the fruits of performing many Ashvamedha sacrifices. Those who are entangled in worldly affairs will earn the merit of gifting land to Brahmanas and will enjoy every pleasure this world has to offer — and in the end will ascend to the region of the Devi — provided they hear this Purana recited from the mouth of a learned Pauranik Brahmana who has been honored with clothing and ornaments and is regarded as a second Veda Vyasa, and provided they approach that recitation having fasted and restrained their passions. Similarly, whoever writes out the complete Devi Bhagavatam with his own hand, or commissions a scribe to copy it from beginning to end, and then presents it to a Pauranik Brahmana — placing the manuscript in a lion-shaped golden casket along with a milk-giving cow and her calf, and offering gold as the sacrificial fee — earns that same great merit. Or if one feeds as many Brahmanas as there are chapters in the Devi Bhagavatam, and worships the same number of Kumaris — young virgin girls — with saffron, sandalwood paste, and ornaments, and feeds them Payasanna, one likewise earns the merit of gifting land, enjoys all worldly pleasures, and goes at last to the Devi’s realm.

Whoever hears this Devi Bhagavatam daily with rapt devotion will want for nothing. One who has no wealth will come into abundance. Students will gain knowledge. Those who have no sons will be granted sons. A barren woman, one who bears stillborn children, one whose children do not survive long, or one who has borne only a single child — all such women will see their afflictions removed if they hear this Devi Bhagavatam with sincere and steadfast devotion.

In whatever home this Purana is honored and kept, Lakshmi and Sarasvati both dwell there together, setting aside their mutual enmity. By the power of the Devi Bhagavatam, Dakinis, Vetals, Rakshasas, and all manner of malevolent spirits cannot so much as glance at its devotee. If someone is stricken with fever and the Shri Devi Bhagavatam is read aloud while touching him with full concentration, all his complaints dissolve. Even a disease as formidable as consumption — a hundred times more difficult to overcome than other severe ailments — is cured by reading this Bhagavatam a hundred times.

If, after performing the Sandhya, one reads even a single chapter of this Bhagavatam with a collected and focused mind, Real Knowledge soon dawns within him. O Muni Shaunaka, before sitting down to read this Bhagavatam, one should first examine the omens — I have spoken on this subject already. And if during the Sharadiya Puja, in the Navaratra period, one reads this Bhagavatam with devotion, the Devi Bhagavati is greatly pleased and bestows results that exceed even what the devotee desires.

During the Navaratri period, this text may be read by all — whether Vaishnava, Shaiva, Saura, Ganapatya, or Shakta — for the satisfaction of their chosen deity. All may read it for the gratification of Lakshmi, Uma, and the other Shaktis. The Vaidik Brahmanas are to recite it daily for the satisfaction of the Devi Gayatri. This Purana stands in contradiction to no sectarian view, for wherever one turns in worship, one must honor some form of Shakti — this is affirmed throughout the scriptures. Therefore, to satisfy one’s own Shakti, all may read this Purana without conflict with one another. Yet no woman and no Shudra is ever to read this text aloud themselves, even unknowingly — they should hear it from the mouth of a Brahmana. This is the rule of the Shastras.

O Rishis, what more can be said of this book than this: it is the most excellent of all Puranas and yields immense merit. It is the very essence of the Vedas — of this I speak with absolute certainty, and there is not the slightest doubt in it. Reading or hearing it yields results equal to reading or hearing the Vedas themselves. And now I bow to the Devi — She who is of the nature of Hrim, established through the Gayatri, whose nature is Everlasting Existence, Pure Intelligence, and Bliss, She who stirs our faculties toward the understanding of all subjects.”

Having heard these excellent words from Suta, the great Pauranik, all the Munis gathered at Naimisharanya honored him with singular reverence. As the fruit of hearing this Purana, they joyfully became servants of the Devi’s lotus feet and attained the Highest Rest. The Munis expressed their humility and gratitude repeatedly, bowing before Suta again and again, saying: “O Suta, it is you alone who have rescued us from this ocean of the world.”

And so Suta — that bee drinking the honey of the Devi’s lotus feet — recited before that assembly of the greatest Munis this Purana from its beginning to its very end: the secret of all the Nigamas, filled with the glories of the Devi Bhagavati. When he had finished, the Rishis bowed before him. He blessed and honored them in return, then departed to the place of his choosing.

Here the Devi Bhagavatam ends, fully and completely.

Om. Om. Om. Om Tat Sat. Om Hari Om.

सूत उवाच । अर्धश्लोकात्मकं यत्तु देवीवक्त्राब्जनिर्गतम् । श्रीमद्भागवतं नाम वेदसिद्धान्तबोधकम् ॥ १॥

उपदिष्टं विष्णुवे यद्वटपत्रनिवासिने । शतकोटिप्रविस्तीर्णं तत्कृतं ब्रह्मणा पुरा ॥ २॥

तत्सारमेकतः कृत्वा व्यासेन शुकहेतवे । अष्टादशसहस्रं तु द्वादशस्कन्धसंयुतम् ॥ ३॥

देवीभागवतं नाम पुराणं ग्रथितं पुरा । अद्यापि देवलोके तद्बहुविस्तीर्णमस्ति हि ॥ ४॥

नानेन सदृशं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम् । पदे पदेऽश्वमेधस्य फलमाप्नोति मानवः ॥ ५॥

पौराणिकं पूजयित्वा वस्त्राद्याभरणादिभिः । व्यासबुद्ध्या तन्मुखात्तु श्रुत्वैतत्समुपोषितः ॥ ६॥

लिखित्वा निजहस्तेन लेखकेनाथवा मुने । प्रौष्ठपद्यां पौर्णमास्यां हेमसिंहसमन्वितम् ॥ ७॥

दद्यात्पौराणिकायाथ दक्षिणां च पयस्विनीम् । सालङ्कृतां सवत्सां च कपिलां हेममालिनीम् ॥ ८॥

भोजयेद्ब्राह्मणानन्तेऽप्यध्यायपरिसम्मितान् । सुवासिनीस्तावतीश्च कुमारीर्बटुकैः सह ॥ ९॥

देवीबुद्ध्या पूजयेत्तान्वसनाभरणादिभिः । पायसान्नवरेणापि गन्धस्रक्कुसुमादिभिः ॥ १०॥

पुराणदानेनैतेन भूदानस्य फलं लभेत् । इहलोके सुखी भूत्वाप्यन्ते देवीपुरं व्रजेत् ॥ ११॥

नित्यं यः श‍ृणुयाद्भक्त्या देवीभागवतं परम् । न तस्य दुर्लभं किञ्चित्कदाचित्क्वचिदस्ति हि ॥ १२॥

अपुत्रो लभते पुत्रान्धनार्थी धनमाप्नुयात् । विद्यार्थी प्राप्नुयाद्विद्यां कीर्तिमण्डितभूतलः ॥ १३॥

वन्ध्या वा काकवन्ध्या वा मृतवन्ध्या च याङ्गना । श्रवणादस्य तद्दोषान्निवर्तेत न संशयः ॥ १४॥

यद्गेहे पुस्तकं चैतत्पूजितं यदि तिष्ठति । तद्गेहं न त्यजेन्नित्यं रमा चैव सरस्वती ॥ १५॥

नेक्षन्ते तत्र वेतालडाकिनीराक्षसादयः । ज्वरितं तु नरं स्पृष्ट्वा पठेदेतत्समाहितः ॥ १६॥

मण्डलान्नाशमाप्नोति ज्वरो दाहसमन्वितः । शतावृत्त्यास्य पठनात्क्षयरोगो विनश्यति ॥ १७॥

प्रतिसन्ध्यं पठेद्यस्तु सन्ध्यां कृत्वा समाहितः । एकैकमस्य चाध्यायं स नरो ज्ञानवान्भवेत् ॥ १८॥

शकुनांश्चैव वीक्षेत कार्याकार्येषु चैव हि । तत्प्रकारः पुरस्तात्तु कथितोऽस्ति मया मुने ॥ १९॥

नवरात्रे पठेन्नित्यं शारदीयेऽतिभक्तितः । तस्याम्बिका तु सन्तुष्टा ददातीच्छाधिकं फलम् ॥ २०॥

वैष्णवैश्चैव शैवैश्च रमोमा प्रीयते सदा । सौरैश्च गाणपत्यैश्च स्वेष्टशक्तेश्च तुष्टये ॥ २१॥

पठितव्यं प्रयत्नेन नवरात्रचतुष्टये । वैदिकैर्निजगायत्रीप्रीतये नित्यशो मुने ॥ २२॥

पठितव्यं प्रयत्नेन विरोधो नात्र कस्यचित् । उपासना तु सर्वेषां शक्तियुक्तास्ति सर्वदा ॥ २३॥

तच्छक्तेरेव तोषार्थं पठितव्यं सदा द्विजैः । स्त्रीशूद्रो न पठेदेतत्कदापि च विमोहितः ॥ २४॥

श‍ृणुयाद्द्विजवक्त्रात्तु नित्यमेवेति च स्थितिः । किं पुनर्बहुनोक्तेन सारं वक्ष्यामि तत्त्वतः ॥ २५॥

वेदसारमिदं पुण्यं पुराणं द्विजसत्तमाः । वेदपाठसमं पाठे श्रवणे च तथैव हि ॥ २६॥

सच्चिदानन्दरूपां तां गायत्रीप्रतिपादिताम् । नमामि ह्रींमयीं देवीं धियो यो नः प्रचोदयात् ॥ २७॥

इति सूतवचः श्रुत्वा नैमिषीयास्तपोधनाः । पूजयामासुरत्युच्चैः सूतं पौराणिकोत्तमम् ॥ २८॥

प्रसन्नहृदयाः सर्वे देवीपादाम्बुजार्चकाः । निर्वृतिं परमां प्राप्ताः पुराणस्य प्रभावतः ॥ २९॥

नमश्चक्रुः पुनः सूतं क्षमाप्य च मुहुर्मुहुः । संसारवारिधेस्तात प्लवोऽस्माकं त्वमेव हि ॥ ३०॥

इति स मुनिवराणामग्रतः श्रावयित्वा सकलनिगमगुह्यं दौर्गमेतत्पुराणम् । नतमथ मुनिसङ्घं वर्धयित्वाऽऽशिषाम्बा- चरणकमलभृङ्गो निर्जगामाथ सूतः ॥ ३१॥

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां द्वादशस्कन्धे श्रीमद्देवीभागवतमहापुराण- श्रवणफलवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १२.१४॥

Sanskrit verses written in Gujarati script. The words are identical to the Sanskrit tab — only the alphabet changes.

સૂત ઉવાચ . અર્ધશ્લોકાત્મકં યત્તુ દેવીવક્ત્રાબ્જનિર્ગતમ્ . શ્રીમદ્ભાગવતં નામ વેદસિદ્ધાન્તબોધકમ્ .. ૧..

ઉપદિષ્ટં વિષ્ણુવે યદ્વટપત્રનિવાસિને . શતકોટિપ્રવિસ્તીર્ણં તત્કૃતં બ્રહ્મણા પુરા .. ૨..

તત્સારમેકતઃ કૃત્વા વ્યાસેન શુકહેતવે . અષ્ટાદશસહસ્રં તુ દ્વાદશસ્કન્ધસંયુતમ્ .. ૩..

દેવીભાગવતં નામ પુરાણં ગ્રથિતં પુરા . અદ્યાપિ દેવલોકે તદ્બહુવિસ્તીર્ણમસ્તિ હિ .. ૪..

નાનેન સદૃશં પુણ્યં પવિત્રં પાપનાશનમ્ . પદે પદેઽશ્વમેધસ્ય ફલમાપ્નોતિ માનવઃ .. ૫..

પૌરાણિકં પૂજયિત્વા વસ્ત્રાદ્યાભરણાદિભિઃ . વ્યાસબુદ્ધ્યા તન્મુખાત્તુ શ્રુત્વૈતત્સમુપોષિતઃ .. ૬..

લિખિત્વા નિજહસ્તેન લેખકેનાથવા મુને . પ્રૌષ્ઠપદ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં હેમસિંહસમન્વિતમ્ .. ૭..

દદ્યાત્પૌરાણિકાયાથ દક્ષિણાં ચ પયસ્વિનીમ્ . સાલઙ્કૃતાં સવત્સાં ચ કપિલાં હેમમાલિનીમ્ .. ૮..

ભોજયેદ્બ્રાહ્મણાનન્તેઽપ્યધ્યાયપરિસમ્મિતાન્ . સુવાસિનીસ્તાવતીશ્ચ કુમારીર્બટુકૈઃ સહ .. ૯..

દેવીબુદ્ધ્યા પૂજયેત્તાન્વસનાભરણાદિભિઃ . પાયસાન્નવરેણાપિ ગન્ધસ્રક્કુસુમાદિભિઃ .. ૧૦..

પુરાણદાનેનૈતેન ભૂદાનસ્ય ફલં લભેત્ . ઇહલોકે સુખી ભૂત્વાપ્યન્તે દેવીપુરં વ્રજેત્ .. ૧૧..

નિત્યં યઃ શૃણુયાદ્ભક્ત્યા દેવીભાગવતં પરમ્ . ન તસ્ય દુર્લભં કિઞ્ચિત્કદાચિત્ક્વચિદસ્તિ હિ .. ૧૨..

અપુત્રો લભતે પુત્રાન્ધનાર્થી ધનમાપ્નુયાત્ . વિદ્યાર્થી પ્રાપ્નુયાદ્વિદ્યાં કીર્તિમણ્ડિતભૂતલઃ .. ૧૩..

વન્ધ્યા વા કાકવન્ધ્યા વા મૃતવન્ધ્યા ચ યાઙ્ગના . શ્રવણાદસ્ય તદ્દોષાન્નિવર્તેત ન સંશયઃ .. ૧૪..

યદ્ગેહે પુસ્તકં ચૈતત્પૂજિતં યદિ તિષ્ઠતિ . તદ્ગેહં ન ત્યજેન્નિત્યં રમા ચૈવ સરસ્વતી .. ૧૫..

નેક્ષન્તે તત્ર વેતાલડાકિનીરાક્ષસાદયઃ . જ્વરિતં તુ નરં સ્પૃષ્ટ્વા પઠેદેતત્સમાહિતઃ .. ૧૬..

મણ્ડલાન્નાશમાપ્નોતિ જ્વરો દાહસમન્વિતઃ . શતાવૃત્ત્યાસ્ય પઠનાત્ક્ષયરોગો વિનશ્યતિ .. ૧૭..

પ્રતિસન્ધ્યં પઠેદ્યસ્તુ સન્ધ્યાં કૃત્વા સમાહિતઃ . એકૈકમસ્ય ચાધ્યાયં સ નરો જ્ઞાનવાન્ભવેત્ .. ૧૮..

શકુનાંશ્ચૈવ વીક્ષેત કાર્યાકાર્યેષુ ચૈવ હિ . તત્પ્રકારઃ પુરસ્તાત્તુ કથિતોઽસ્તિ મયા મુને .. ૧૯..

નવરાત્રે પઠેન્નિત્યં શારદીયેઽતિભક્તિતઃ . તસ્યામ્બિકા તુ સન્તુષ્ટા દદાતીચ્છાધિકં ફલમ્ .. ૨૦..

વૈષ્ણવૈશ્ચૈવ શૈવૈશ્ચ રમોમા પ્રીયતે સદા . સૌરૈશ્ચ ગાણપત્યૈશ્ચ સ્વેષ્ટશક્તેશ્ચ તુષ્ટયે .. ૨૧..

પઠિતવ્યં પ્રયત્નેન નવરાત્રચતુષ્ટયે . વૈદિકૈર્નિજગાયત્રીપ્રીતયે નિત્યશો મુને .. ૨૨..

પઠિતવ્યં પ્રયત્નેન વિરોધો નાત્ર કસ્યચિત્ . ઉપાસના તુ સર્વેષાં શક્તિયુક્તાસ્તિ સર્વદા .. ૨૩..

તચ્છક્તેરેવ તોષાર્થં પઠિતવ્યં સદા દ્વિજૈઃ . સ્ત્રીશૂદ્રો ન પઠેદેતત્કદાપિ ચ વિમોહિતઃ .. ૨૪..

શૃણુયાદ્દ્વિજવક્ત્રાત્તુ નિત્યમેવેતિ ચ સ્થિતિઃ . કિં પુનર્બહુનોક્તેન સારં વક્ષ્યામિ તત્ત્વતઃ .. ૨૫..

વેદસારમિદં પુણ્યં પુરાણં દ્વિજસત્તમાઃ . વેદપાઠસમં પાઠે શ્રવણે ચ તથૈવ હિ .. ૨૬..

સચ્ચિદાનન્દરૂપાં તાં ગાયત્રીપ્રતિપાદિતામ્ . નમામિ હ્રીંમયીં દેવીં ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ .. ૨૭..

ઇતિ સૂતવચઃ શ્રુત્વા નૈમિષીયાસ્તપોધનાઃ . પૂજયામાસુરત્યુચ્ચૈઃ સૂતં પૌરાણિકોત્તમમ્ .. ૨૮..

પ્રસન્નહૃદયાઃ સર્વે દેવીપાદામ્બુજાર્ચકાઃ . નિર્વૃતિં પરમાં પ્રાપ્તાઃ પુરાણસ્ય પ્રભાવતઃ .. ૨૯..

નમશ્ચક્રુઃ પુનઃ સૂતં ક્ષમાપ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ . સંસારવારિધેસ્તાત પ્લવોઽસ્માકં ત્વમેવ હિ .. ૩૦..

ઇતિ સ મુનિવરાણામગ્રતઃ શ્રાવયિત્વા સકલનિગમગુહ્યં દૌર્ગમેતત્પુરાણમ્ . નતમથ મુનિસઙ્ઘં વર્ધયિત્વાઽઽશિષામ્બા- ચરણકમલભૃઙ્ગો નિર્જગામાથ સૂતઃ .. ૩૧..

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વાદશસ્કન્ધે શ્રીમદ્દેવીભાગવતમહાપુરાણ- શ્રવણફલવર્ણનં નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ .. ૧૨.૧૪..

Sanskrit verses in Roman letters with diacritics (IAST). Useful for pronunciation guides and academic citations.

sūta uvāca . ardhaślokātmakaṃ yattu devīvaktrābjanirgatam . śrīmadbhāgavataṃ nāma vedasiddhāntabodhakam .. 1..

upadiṣṭaṃ viṣṇuve yadvaṭapatranivāsine . śatakoṭipravistīrṇaṃ tatkṛtaṃ brahmaṇā purā .. 2..

tatsāramekataḥ kṛtvā vyāsena śukahetave . aṣṭādaśasahasraṃ tu dvādaśaskandhasaṃyutam .. 3..

devībhāgavataṃ nāma purāṇaṃ grathitaṃ purā . adyāpi devaloke tadbahuvistīrṇamasti hi .. 4..

nānena sadṛśaṃ puṇyaṃ pavitraṃ pāpanāśanam . pade pade’śvamedhasya phalamāpnoti mānavaḥ .. 5..

paurāṇikaṃ pūjayitvā vastrādyābharaṇādibhiḥ . vyāsabuddhyā tanmukhāttu śrutvaitatsamupoṣitaḥ .. 6..

likhitvā nijahastena lekhakenāthavā mune . prauṣṭhapadyāṃ paurṇamāsyāṃ hemasiṃhasamanvitam .. 7..

dadyātpaurāṇikāyātha dakṣiṇāṃ ca payasvinīm . sālaṅkṛtāṃ savatsāṃ ca kapilāṃ hemamālinīm .. 8..

bhojayedbrāhmaṇānante’pyadhyāyaparisammitān . suvāsinīstāvatīśca kumārīrbaṭukaiḥ saha .. 9..

devībuddhyā pūjayettānvasanābharaṇādibhiḥ . pāyasānnavareṇāpi gandhasrakkusumādibhiḥ .. 10..

purāṇadānenaitena bhūdānasya phalaṃ labhet . ihaloke sukhī bhūtvāpyante devīpuraṃ vrajet .. 11..

nityaṃ yaḥ śṛṇuyādbhaktyā devībhāgavataṃ param . na tasya durlabhaṃ kiñcitkadācitkvacidasti hi .. 12..

aputro labhate putrāndhanārthī dhanamāpnuyāt . vidyārthī prāpnuyādvidyāṃ kīrtimaṇḍitabhūtalaḥ .. 13..

vandhyā vā kākavandhyā vā mṛtavandhyā ca yāṅganā . śravaṇādasya taddoṣānnivarteta na saṃśayaḥ .. 14..

yadgehe pustakaṃ caitatpūjitaṃ yadi tiṣṭhati . tadgehaṃ na tyajennityaṃ ramā caiva sarasvatī .. 15..

nekṣante tatra vetālaḍākinīrākṣasādayaḥ . jvaritaṃ tu naraṃ spṛṣṭvā paṭhedetatsamāhitaḥ .. 16..

maṇḍalānnāśamāpnoti jvaro dāhasamanvitaḥ . śatāvṛttyāsya paṭhanātkṣayarogo vinaśyati .. 17..

pratisandhyaṃ paṭhedyastu sandhyāṃ kṛtvā samāhitaḥ . ekaikamasya cādhyāyaṃ sa naro jñānavānbhavet .. 18..

śakunāṃścaiva vīkṣeta kāryākāryeṣu caiva hi . tatprakāraḥ purastāttu kathito’sti mayā mune .. 19..

navarātre paṭhennityaṃ śāradīye’tibhaktitaḥ . tasyāmbikā tu santuṣṭā dadātīcchādhikaṃ phalam .. 20..

vaiṣṇavaiścaiva śaivaiśca ramomā prīyate sadā . sauraiśca gāṇapatyaiśca sveṣṭaśakteśca tuṣṭaye .. 21..

paṭhitavyaṃ prayatnena navarātracatuṣṭaye . vaidikairnijagāyatrīprītaye nityaśo mune .. 22..

paṭhitavyaṃ prayatnena virodho nātra kasyacit . upāsanā tu sarveṣāṃ śaktiyuktāsti sarvadā .. 23..

tacchaktereva toṣārthaṃ paṭhitavyaṃ sadā dvijaiḥ . strīśūdro na paṭhedetatkadāpi ca vimohitaḥ .. 24..

śṛṇuyāddvijavaktrāttu nityameveti ca sthitiḥ . kiṃ punarbahunoktena sāraṃ vakṣyāmi tattvataḥ .. 25..

vedasāramidaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ dvijasattamāḥ . vedapāṭhasamaṃ pāṭhe śravaṇe ca tathaiva hi .. 26..

saccidānandarūpāṃ tāṃ gāyatrīpratipāditām . namāmi hrīṃmayīṃ devīṃ dhiyo yo naḥ pracodayāt .. 27..

iti sūtavacaḥ śrutvā naimiṣīyāstapodhanāḥ . pūjayāmāsuratyuccaiḥ sūtaṃ paurāṇikottamam .. 28..

prasannahṛdayāḥ sarve devīpādāmbujārcakāḥ . nirvṛtiṃ paramāṃ prāptāḥ purāṇasya prabhāvataḥ .. 29..

namaścakruḥ punaḥ sūtaṃ kṣamāpya ca muhurmuhuḥ . saṃsāravāridhestāta plavo’smākaṃ tvameva hi .. 30..

iti sa munivarāṇāmagrataḥ śrāvayitvā sakalanigamaguhyaṃ daurgametatpurāṇam . natamatha munisaṅghaṃ vardhayitvā”śiṣāmbā- caraṇakamalabhṛṅgo nirjagāmātha sūtaḥ .. 31..

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe’ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvādaśaskandhe śrīmaddevībhāgavatamahāpurāṇa- śravaṇaphalavarṇanaṃ nāma caturdaśo’dhyāyaḥ .. 12.14..

Hindi prose translation. Source: Gita Press, Gorakhpur. OCR-processed; may contain errors.

अथ चतुर्दशोऽध्यायः श्रीमहेबीभागवतमहापुराणको महिमा

सूत उवाच अर्धश्लोकात्मकं यत्तु देवीवक्त्राव्जनिर्गतम्‌। श्रीमद्भागवतं नाम वेदसिद्धान्तबोधकम्‌॥ १

उपदिष्टं विष्णवे यद्ृटपत्रनिवासिने। शतकोटिप्रविस्तीर्ण॑ तत्कृतं ब्रह्मणा पुरा॥ २

तत्सारमेकतः कृत्वा व्यासेन शुकहेतवे। अष्टादशसहस्त्रं तु द्वादशस्कन्धसंयुतम्‌॥ ३

देवीभागवतं नाम पुराणं ग्रथितं पुरा। अद्यापि देवलोके तद्‌ बहुविस्तीर्णमस्ति हि॥ ४

नानेन सदूशं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम्‌। पदे पदेऽश्वमेधस्य फलमाप्नोति मानवः॥ ५

पौराणिकं पूजयित्वा वस्त्राद्याभरणादिभिः। व्यासबुद्धया तन्मुखात्तु श्रुत्वैतत्समुपोषितः॥ ६

लिखित्वा निजहस्तेन लेखकेनाथवा मुने। प्रौष्ठपद्यां पौर्णमास्यां हेमसिंहसमन्वितम्‌॥ ७

दद्यात्पौराणिकायाथ दक्षिणां च पयस्विनीम्‌। सालङ्कृतां सवत्सां च कपिलां हेममालिनीम्‌॥ ८

भोजयेद्‌ ब्राह्मणानन्तेऽप्यध्यायपरिसम्मितान्‌। सुवासिनीस्तावतीश्च कुमारीर्बटुकैः सह॥ ९

देवीबुद्धया पूजयेत्तान्वसनाभरणादिभिः। पायसान्नवरेणापि गन्धस्त्रक्कुसुमादिभिः ॥ १०

पुराणदानेनैतेन भूदानस्य फलं लभेत्‌। इहलोके सुखी भूत्वाप्यन्ते देवीपुरं ब्रजेत्‌॥ ११

सूतजी बोले-पराम्बा देवीके मुखकमलसे वेद- सिद्धान्तका बोधक जो आधा श्लोक” निकला था और जिसका उपदेश स्वयं देवीने वट-पटपर शयन करनेवाले विष्णुको किया था, उसीको पूर्वकालमें ब्रह्माजीने सौ करोड़ श्लोकोंके रूपमें विस्तृत कर दिया ॥ १-२॥

तत्पश्चात्‌ व्यासजीने शुकदेवजीको पढ़ानेके लिये इसके सारभागको एकत्र करके अठारह हजार श्लोकों तथा बारह स्कन्धोंसे युक्त श्रीमद्देवीभागवत नामक पुराणको रचना की। वह पुराण अब भी देवलोकमें वैसे ही विस्तृतरूपसे विद्यमान है ॥ ३-४॥

इस पुराणके समान पुण्यदायक, पवित्र तथा पापनाशक दूसरा कोई पुराण नहीं है। इसके एक- एक पदका पाठ करनेसे मनुष्य अश्वमेधयज्ञका फल प्राप्त करता है॥५॥

हे मुने! स्वयं अपने हाथसे देवीभागवतपुराण लिखकर या किसी लेखकसे लिखवाकर पुराणका वाचन करनेवाले विद्वान्‌को इसे देकर वस्त्र तथा आभूषण . आदिसे उनकी पूजा करके उनके प्रति व्यासबुद्धि रखकर नियमपूर्वक उनके मुखसे इस पुराणका श्रबण करना चाहिये। कथाको समाप्तिके दिन भाद्रपदपूर्णिमा तिथिको स्वर्णसिंहासनपर स्थापित करके इस पुराणका दान उस पौराणिक विद्वान्‌को करना चाहिये। पुनः दक्षिणाके रूपमें उन्हें विविध अलंकारों तथा सोनेके हारसे विभूषित और बछड़ेसे युक्त दूध देनेवाली कपिला गौ प्रदान करनी चाहिये॥ ६—८॥

कथाके अन्तमें पुराणमें जितने अध्याय हैं; उतने ही ब्राह्मणों तथा उतनी ही सुवासिनियोंको, उतनी ही कुमारियों और बालकोंके साथ भोजन कराना चाहिये। उन सबमें देवीको भावना करके वस्त्र, आभूषण, चन्दन, माला, पुष्प आदिसे उनकी पूजा करे एवं उत्तम पायसान्न (खीर)-का भोजन कराये॥ ९-१०॥

मनुष्य इस पुराणके दानसे पृथ्वीके दानका फल प्राप्त करता है और इस लोकमें सुख भोगकर अन्तमें देवीलोकको प्राप्त होता है॥ ११॥

सर्वं खल्विदमेवाहं नान्यदस्ति सनातनम्‌॥ (श्रीमद्देबीभा० १।१५।५२) अर्थात्‌ सब कुछ मैं ही हूँ और दूसरा

कोई भी सनातन नहीं है।

अ० १४]

द्वादश स्कन्ध

८५५

नित्यं यः शृणुयाद्भक्त्या देवीभागवतं परम्‌। न तस्य दुर्लभं किञ्चित्कदाचित्कवचिदस्ति हि॥ १२

अपुत्रो लभते पुत्रान्धनार्थी धनमाप्नुयात्‌। विद्यार्थी प्राप्नुयाद्विद्यां कीर्तिमण्डितभूतलः॥ १३

वन्ध्या वा काकवन्ध्या वा मृतवन्ध्या च याङ्गना। श्रवणादस्य तहोषान्निवर्तेत न संशयः॥ १४

यद्गेहे पुस्तकं चैतत्पूजितं यदि तिष्ठति। तद्गेहं न त्यजेन्नित्यं रमा चैव सरस्वती॥ १५

नेक्षन्ते तत्र वेतालडाकिनीराक्षसादयः। ज्वरितं तु नरं स्पृष्ट्वा पठेदेतत्समाहितः॥ १६

मण्डलान्नाशमाप्नोति ज्वरो दाहसमन्वितः। शतावृत्त्यास्य पठनात्क्षयरोगो विनश्यति॥ १७

प्रतिसन्ध्यं पठेद्यस्तु सन्ध्यां कृत्वा समाहितः। एकैकमस्य चाध्यायं स नरो ज्ञानवान्भवेत्‌॥ १८

शकुनांश्चैव वीक्षेत कार्याकार्येषु चैव हि। तत्प्रकारः पुरस्तात्तु कथितोऽस्ति मया मुने॥ १९

नबरात्रे पठेन्नित्यं शारदीयेऽतिभक्तिंतः। तस्याम्बिका तु सन्तुष्टा ददातीच्छाधिकं फलम्‌॥ २०

वैष्णवैश्चैव शैवैश्च रमोमा प्रीयते सदा। सौरेश्च गाणपत्यैश्च स्वेष्टशक्तेश्च तुष्टये॥ २१

पठितव्यं प्रयत्नेन नवरात्रचतुष्टये। वैदिकैर्निजगायत्रीप्रीतये नित्यशो मुने॥ २२

पठितव्यं प्रयत्नेन विरोधो नात्र कस्यचित्‌। उपासना तु सर्वेषां शक्तियुक्तास्ति सर्वदा॥ २३

जो इस श्रेष्ठ श्रीमद्देवीभागवतका नित्य भक्तिपूर्वक श्रवण करता है, उसके लिये कुछ भी कहीं और कभी दुर्लभ नहीं है । इसके श्रवणसे पुत्रहीन व्यक्तिको पुत्र, धन चाहनेवालेको धन और विद्याके अभिलाषीको विद्याको प्राप्ति हो जाती है, साथ ही सम्पूर्ण पृथ्वीलोकमें वह कीर्तिमान्‌ हो जाता है॥ १२-१३॥

जो स्त्री वन्ध्या, काकवन्ध्या अथवा मृतवन्ध्या हो; वह इस पुराणके श्रवणसे उस दोषसे मुक्त हो जाती है; इसमें सन्देह नहीं है॥ १४॥

यह पुराण जिस घरमें विधिपूर्वक पूजित होकर स्थित रहता है, उस घरको लक्ष्मी तथा सरस्वती कभी नहीं छोड़तीं और वेताल, डाकिनी तथा राक्षस आदि वहाँ झाँकतेतक नहीं । यदि ज्वरग्रस्त मनुष्यको स्पर्श करके एकाग्रचित्त होकर इस पुराणका पाठ किया जाय तो दाहक ज्वर उसके मण्डलको छोड़कर भाग जाता है। इसकी एक सौ आवृत्तिके पाठसे क्षयरोग समाप्त हो जाता है॥ १५-१७॥

जो मनुष्य प्रत्येक सन्ध्याके अवसरपर दत्तचित्त होकर सन्ध्या-विधि सम्पन्न करके इस पुराणके एक-एक अध्यायका पाठ करता है, वह ज्ञानवान्‌ हो जाता है॥ १८॥

कार्य-अकार्यके अवसरोंपर इस पुराणके द्वारा शकुनका भी विचार करना चाहिये। हे मुने! उसकी विधिका वर्णन मेरे द्वारा पहले किया जा चुका है॥ १९॥

शारदीय नवरात्रमें परम भक्तिसे इस पुराणका नित्य पाठ करना चाहिये। इससे जगदम्बा उस व्यक्तिपर प्रसन्न होकर उसकी अभिलाषासे भी अधिक फल प्रदान करती हैं॥ २०॥

वैष्णव, शैव, सौर तथा गाणपत्यजनोंको अपने- अपने इष्टदेवकी शक्तिकी सन्तुष्टि लिये चैत्र, आषाढ, आश्विन और माघ-इन मासोंके चारों नवरात्रोंमें इस पुराणका प्रयत्नपूर्वक पाठ करना चाहिये; इससे रमा, उमा आदि शक्तियाँ उसपर सदा प्रसन्न रहती हैं । हे मुने! इसी प्रकार वैदिकोंको भी अपनी गायत्रीको प्रसन्नताके लिये इसका नित्य पाठ करना चाहिये। इस पुराणमें कहीं किसीका विरोधवचन नहीं है। [वैष्णव, सौर आदि] सभी जनोंकी उपासना

८५६

तच्छक्तेरेव तोषार्थ पठितव्यं सदा द्विजैः। स्त्रीशूद्रो न पठेदेतत्कदापि च विमोहितः॥ २४

श्रृणुयाद्‌ द्विजवक्त्रात्तु नित्यमेवेति च स्थितिः । किं पुनर्बहुनोक्तेन सारं वक्ष्यामि तत्त्वतः ॥ २५

वेदसारमिदं पुण्यं पुराणं द्विजसत्तमाः। वेदपाठसमं पाठे श्रवणे च तथैव हि॥ २६

सच्चिदानन्दरूपां तां गायत्रीप्रतिपादिताम्‌। नमामि ह्ींमयीं देवीं धियो यो नः प्रचोदयात्‌॥ २७

इति सूतवचः श्रुत्वा नैमिषीयास्तपोधनाः। पूजयामासुरत्युच्यैः सूतं पौराणिकोत्तमम्‌॥ २८

प्रसन्नहृदयाः सर्वे देवीपादाम्बुजार्चकाः। निर्वृतिं परमां प्राप्ताः पुराणस्य प्रभावतः॥ २९

नमश्चक्रुः पुनः सूतं क्षमाप्य च मुहुर्मुहुः । संसारवारिधेस्तात प्लवोऽस्माकं त्वमेव हि॥ ३०

इति स मुनिवराणामग्रतः श्रावयित्वा सकलनिगमगुह्यां दौर्गमेतत्पुराणम्‌।

नतमथ मुनिसङ्घं वर्धयित्वाशिषाम्बा- चरणकमलभूङ्गो निर्जगामाथ सूतः॥ ३९

श्रीमहेवी भागवत

[ अ० १४

सदा शक्तियुक्त ही होती है, इसलिये शक्तिको सन्तुष्ट करनेके लिये द्विजोंको इस पुराणका सदा पाठ करना चाहिये। स्त्रियों तथा शूद्रोंकी चाहिये कि वे अज्ञाननश इसका कभी पाठ न करें, अपितु वे ब्राह्मणके मुखसे ही इसका नित्य श्रवण करें, यही मर्यादा है। अधिक कहनेसे क्या लाभ, में आपको इसका वास्तविक सार बताऊँगा॥ २१-२५॥

हे श्रेष्ठ मुनियो! यह पुराण परम पवित्र तथा वेदोंका सारस्वरूप है। इसके पढ्ने तथा सुननेसे वेदपाठके समान फल प्राप्त होता है॥ २६॥

गायत्री नामसे प्रतिपादित उन सच्चिदानन्द- स्वरूपिणी होंमयी भगवतीको मैं प्रणाम करता हूँ, वे हमारी बुद्धिको प्रेरणा प्रदान करें- सच्चिदानन्दरूपां तां गायत्रीप्रतिपादिताम्‌। नमामि ह्वींमयीं देवीं धियो यो नः प्रचोदयात्‌॥ २७॥

पौराणिकोंमें श्रेष्ठ सूतजीका यह वचन सुनकर नैमिषारण्यवासी तपोधन मुनियोंने बडे समारोहके साथ उनका सम्मान किया॥ २८॥

भगवतीके चरणकमलोंके उपासक वे सभी मुनि प्रसन्न हृदयवाले हो गये। इस पुराणके प्रभावसे वे परम शान्तिको प्राप्त हुए॥ २९॥

मुनियोंने सूतजीको नमस्कार किया और बार- बार क्षमा-प्रार्थना करके कहा-हे तात! इस संसार- सागरसे पार करनेके लिये आप ही निश्चितरूपसे हमारे लिये नौकास्वरूप हैं ॥ ३०॥

इस प्रकार सभी श्रेष्ठ मुनियोंके समक्ष सभी वेदोंके गुह्य विषयरूप इस दुर्गाचरित्रप्रतिपादक श्रीमहेबीभागवत-पुराणको विनयसम्पन्न मुनिजनोंको सुनाकर तथा उनके आशीर्वादसे वृद्धिको प्राप्त होकर भगवतीके चरणकमलोंके भृंगस्वरूप सूतजी बहाँसे चले गये॥ ३१॥

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहर्र्ां संहितायां द्वादशस्कन्धे श्रीमद्देवीभागवतमहापुराण- श्रवणफलवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४॥ SO TSS ॥ द्वादशः स्कन्धः समाप्तः ॥ ॥ श्रीमहेवीभागवतमहापुराण सम्पूर्णम्‌॥ [ सम्पूर्णोऽयं ग्रन्थः ]

AD टलटला्ट

[८५७]

॥ श्रीदुर्गायन्त्रम्‌ ॥

श्रीदुर्गायन्नम्‌

पूर्व बजसंयुताथ १, इन्द्राथनमः |

[ सन्दर्भ श्रीमद्देवीभागवत स्कन्ध ९, अ० ५०]

॥ श्रीगायत्रीयन्त्रम्‌॥

[ श्रीमहेबीभागवतके गायत्री-प्रकरणसे सम्बद्ध ]

[८५९ ]

-ध्रीगायत्रीयन्त्रम्‌ FN

पराजितायै नमः वज्रायनमः

गेट

श्री विज्ञामित्नकल्प अ. ९२०१३ से ३५के आधार पर

[ श्रीमहेबीभागवतके गायत्री-प्रकरणसे सम्बद्ध ]

८६०

श्रीमहेबीभागवत

सप्तश्लोकी दुर्गा

शिव उवाच देवि त्वं भक्तसुलभे सर्वकार्यविधायिनी। कलौ हि कार्यसिद्धयर्थमुपायं ब्रूहि यत्नतः॥

देव्युवाच शृणु देव प्रवक्ष्यामि कलौ सर्वेष्टसाधनम्‌। मया तवैव ्नेहेनाप्यम्बास्तुतिः प्रकाश्यते॥

विनियोग: ३ अस्य श्रीदुर्गासप्तश्लोकीस्तोत्रमन्त्रस्य नारायण ऋषिः, अनुष्टुप्‌ छन्दः, श्रीमहाकाली- महालक्ष्मीमहासरस्वत्यो देवताः, श्रीदुर्गाप्रीत्यर्थ

सप्तश्लोकीदुर्गापाठे विनियोग: ।

3» ज्ञानिनामपि चेतांसि देवी भगवती हि सा। बलादाकृष्य मोहाय महामाया प्रयच्छति॥ १॥

दुर्गे स्मृता हरसि भीतिमशेषजन्तोः स्वस्थैः स्मृता मतिमतीव शुभां ददासि। दारिव्र्थदुःखभयहारिणि का त्वदन्या

सर्वोपकारकरणाय सदार्द्रचित्ता॥ २॥

सर्वमङ्गलमङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके । शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तु ते॥ ३॥

शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणे । सर्वस्यार्तिहरे देवि नारायणि नमोऽस्तु ते॥ ४॥

सर्वस्वरूपे सर्वेशे सर्वशक्तिसमन्विते। भयेभ्यस्त्राहि नो देवि दुर्गे देवि नमोऽस्तु ते॥ ५॥

शिवजी बोले-हे देवि! तुम भक्तोंके लिये सुलभ हो और समस्त कर्मोंका विधान करनेवाली हो। कलियुगमें कामनाओंको सिद्धि-हेतु यदि कोई उपाय हो तो उसे अपनी वाणीद्वारा सम्यक्‌-रूपसे व्यक्त करो।

देवीने कहा—हे देव! आपका मेरे ऊपर बहुत स्नेह है। कलियुगमें समस्त कामनाओंको सिद्ध करनेवाला जो साधन है वह बतलाऊँगी, सुनिये! उसका नाम है ’ अम्बास्तुति’।

विनियोग— 3» इस दुर्गासप्तश्लोकी स्तोत्रमन्त्रके नारायण ऋषि हैं, अनुष्टुप्‌ छन्द है, श्रीमहाकाली, महालक्ष्मी और महासरस्वती देवता हैं, श्रीदुर्गाकी प्रसन्नताके लिये सप्तश्लोकी दुर्गापाठमें इसका विनियोग किया जाता है।

वे भगवती महामाया देवी ज्ञानियोंके भी चित्तको बलपूर्वक खींचकर मोहमें डाल देती हैं॥ १॥

माँ दुर्ग! आप स्मरण करनेपर सब प्राणियोंका भय हर लेती हैं और स्वस्थ पुरुषोंद्वारा चिन्तन करनेपर उन्हें परम कल्याणमयी बुद्धि प्रदान करती हैं। दुःख, दरिद्रता और भय हरनेवाली देवि! आपके सिवा दूसरी कौन है, जिसका चित्त सबका उपकार करनेके लिये सदा ही दयार्द्र रहता हो॥ २॥

नारायणि! आप सब प्रकारका मंगल प्रदान करनेवाली मंगलमयी हैं, आप ही कल्याणदायिनी शिवा हैं, आप सब पुरुषार्थोंको सिद्ध करनेवाली, शरणागत-वत्सला, तीन नेत्रोंवाली गौरी हैं; आपको नमस्कार है॥ ३॥

शरणागतों, दीनों एवं पीड़ितोंकी रक्षामें संलग्न रहनेवाली तथा सबको पीड़ा दूर करनेवाली नारायणी देवि! आपको नमस्कार है॥ ४॥

सर्वस्वरूपा, सर्वेश्वरी तथा सब प्रकारकी शक्तियाँसे सम्पन्न दिव्यरूपा दुर्गे देवि! सब भयोंसे हमारी रक्षा कीजिये; आपको नमस्कार है ॥ ५॥

देव्यपराधक्षमापनस्तोत्रम्‌

रोगानशेषानपहंसि तुष्टा रुष्टा तु कामान्‌ सकलानभीष्टान्‌। त्वामाश्रितानां न विपन्नराणां

त्वामाश्रिता ह्याश्रयतां प्रयान्ति॥ ६॥

सर्वाबाधाप्रशमनं त्रैलोक्यस्याखिलेश्वरि। एवमेव त्वया कार्यमस्मद्वैरिविनाशनम्‌॥ ७॥

८६१

देवि! आप प्रसन्न होनेपर सब रोगोंको नष्ट कर देती हैं और कुपित होनेपर मनोवांछित सभी कामनाओंका नाश कर देती हैं। जो लोग आपकी शरणमें हैं, उनपर विपत्ति तो आती ही नहीं; आपकी शरणमें गये हुए मनुष्य दूसरोंको शरण देनेवाले हो जाते हैं॥ ६॥

सर्वेश्वरि! आप इसी प्रकार तीनों लोकोंकी समस्त बाधाओंको शान्त करें और हमारे शत्रुओंका नाश करती रहें ॥ ७॥

॥ इति श्रीसप्तश्लोकी दुर्गा सम्पूर्णा। AAO ri

देव्यपराधक्षमापनस्तोत्रम्‌

न मन्त्रं नो यन्त्रं तदपि च न जाने स्तुतिमहो न चाह्वानं ध्यानं तदपि च न जाने स्तुतिकथाः । . न जाने मुद्रास्ते तदपि च न जाने विलपनं

परं जाने मातस्त्वदनुसरणं क्लेशहरणम्‌॥ १॥

विधेरज्ञानेन विधेयाशक्यत्वात्तव चरणयोर्या च्युतिरभूत्‌।

द्रविणविरहेणालसतया

तदेतत्‌ क्षन्तव्यं जननि सकलोद्धारिणि शिवे कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति॥ २॥

पृथिव्यां पुत्रास्ते जननि बहवः सन्ति सरलाः परं तेषां मध्ये विरलतरलोऽहं तव सुतः। मदीयोऽयं त्यागः समुचितमिदं नो तव शिवे कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति॥ ३॥

माँ! मैं न मन्त्र जानता हूँ, न यन्त्र; अहो! मुझे स्तुतिका भी ज्ञान नहीं है। न आवाहनका पता है, न ध्यानका । स्तोत्र और कथाकी भी जानकारी नहीं है। न तो तुम्हारी मुद्राएँ जानता हूँ और न मुझे व्याकुल होकर विलाप करना ही आता है; परंतु एक बात जानता हूँ, केवल तुम्हारा अनुसरण-तुम्हारे पीछे चलना। जो कि सब क्लेशोंको-समस्त दुःख- विपत्तियोंको हर लेनेवाला है॥ १॥

सबका उद्धार करनेवाली कल्याणमयी माता! मैं पूजाको विधि नहीं जानता, मेरे पास धनका भी अभाव है, मैं स्वभावसे भी आलसी हूँ तथा मुझसे ठीक-ठीक पूजाका सम्पादन हो भी नहीं सकता; इन सब कारणोंसे तुम्हारे चरणोंकी सेवामें जो त्रुटि हो गयी है, उसे क्षमा करना; क्योंकि कुपुत्रका होना सम्भव है, किंतु कहीं भी कुमाता नहीं होती॥ २॥

माँ! इस पृथ्वीपर तुम्हारे सीधे-सादे पुत्र तो बहुत-से हैं, किंतु उन सबमें मैं ही अत्यन्त चपल तुम्हारा बालक हूँ; मेरे-जैसा चंचल कोई विरला ही होगा। शिवे! मेरा जो यह त्याग हुआ है, यह तुम्हारे लिये कदापि उचित नहीं है; क्योंकि संसारमें कुपुत्रका होना सम्भव है, किंतु कहीं भी कुमाता नहीं होती॥ ३॥

८६२

जगन्मातर्मातस्तव चरणसेवा न रचिता

न वा दत्तं देवि द्रविणमपि भूयस्तव मया। तथापि त्वं स्नेहं मयि निरुपमं यत्प्रकुरुषे कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति॥ ४॥

परित्यक्ता देवा विविधविधसेवाकुलतया मया पञ्चाशीतेरधिकमपनीते तु वयसि। इदानीं चेन्मातस्तव यदि कृपा नापि भविता निरालम्बो लम्बोदरजननि कं यामि शरणम्‌॥ ५॥

श्वपाको जल्पाको भवति मधुपाकोपमगिरा निरातङ्के रङ्को विहरति चिरं कोटिकनकैः । तवापर्णे कर्णे विशति मनुवर्णे फलमिदं जनः को जानीते जननि जपनीयं जपविधौ॥ ६॥

चिताभस्मालेपो गरलमशनं दिक्पटधरो जटाधारी कण्ठे भुजगपतिहारी पशुपतिः। कपाली भूतेशो भजति जगदीशैकपदवीं

भवानि त्वत्पाणिग्रहणपरिपाटीफलमिदम्‌॥ ७॥

श्रीमहेवी भागवत

जगदम्ब! मातः! मैंने तुम्हारे चरणोंकी सेवा कभी नहीं की, देवि! तुम्हें अधिक धन भी समर्पित नहीं किया; तथापि मुझ-जैसे अधमपर जो तुम अनुपम स्नेह करती हो, इसका कारण यही है कि संसारमें कुपुत्र पैदा हो सकता है, किंतु कहीं भी कुमाता नहीं होती॥ ४॥

गणेशजीको जन्म देनेवाली माता पार्वती! [अन्य देवताओंकी आराधना करते समय] मुझे नाना प्रकारको सेवाओंमें व्यग्र रहना पड़ता था, इसलिये पचासी वर्षसे अधिक अवस्था बीत जानेपर मैंने देवताओंको छोड़ दिया है, अब उनकी सेवा- पूजा मुझसे नहीं हो पाती; अतएव उनसे कुछ भी सहायता मिलनेकी आशा नहीं है। इस समय यदि तुम्हारी कृपा नहीं होगी तो मैं अवलम्बरहित होकर किसकी शरणमें जाऊँगा॥ ५॥

माता अपर्णा ! तुम्हारे मन्त्रका एक अक्षर भी कानमें पड़ जाय तो उसका फल यह होता है कि मूर्ख चाण्डाल भी मधुपाकके समान मधुर वाणीका उच्चारण करनेवाला उत्तम वक्ता हो जाता है, दीन मनुष्य भी करोड़ों स्त्रर्ण-मुद्राओंसे सम्पन्न हो चिरकालतक निर्भय विहार करता रहता है। जब मन्त्रके एक अक्षरके श्रवणका ऐसा फल है तो जो लोग विधिपूर्वक जपमें लगे रहते हैं, उनके जपसे प्राप्त होनेवाला उत्तम फल कैसा होगा ? इसको कौन मनुष्य जान सकता है॥ ६॥

भवानी! जो अपने अंगोंमें चिताकी राख— भभूत लपेटे रहते हैं, जिनका विष ही भोजन है, जो दिगम्बरधारी (नग्न रहनेवाले) हैं, मस्तकपर जटा और कण्ठमें नागराज वासुकिको हारके रूपमें धारण करते हैं तथा जिनके हाथमें कपाल (भिक्षापात्र) शोभा पाता है, ऐसे भूतनाथ पशुपति भी जो एकमात्र ‘जगदीश’ को पदवी धारण करते हैं, इसका क्या कारण है? यह महत्त्व उन्हें कैसे मिला; यह केवल तुम्हारे पाणिग्रहणकी परिपाटीका फल है; तुम्हारे साथ विवाह होनेसे ही उनका महत्त्व बढ़ गया॥ ७॥

देव्यपराधक्षमापनस्तोत्रम्‌

न मोक्षस्याकाङ्क्षा भवविभववाञ्छापि च न मे न विज्ञानापेक्षा शशिमुखि सुखेच्छापि न पुनः । अतस्त्वां संयाचे जननि जननं यातु मम वै मृडानी रुद्राणी शिव शिव भवानीति जपतः ॥ ८ ॥

नाराधितासि विधिना विविधोपचारैः किं रुक्षचिन्तनपरैर्न कृतं वचोभिः। श्यामे त्वमेव यदि किञ्चन मय्यनाथे धत्से कृपामुचितमम्ब परं तवैव॥ ९ ॥

आपत्सु मग्नः स्मरणं त्वदीयं करोमि दुर्गे करुणार्णवेशि। नैतच्छठत्वं

मम भावयेथाः

क्षुधातृषार्ता जननीं स्मरन्ति॥ १०॥। जगदम्ब विचित्रमत्र किं परिपूर्णा करुणास्ति चेन्मयि। अपराधपरम्परापरं न हि माता समुपेक्षते सुतम्‌॥ ११॥

मत्समः पातको नास्ति पापघ्नी त्वत्समा न हि। एवं ज्ञात्वा महादेवि यथायोग्यं तथा कुरु ॥ १२॥

८६३

मुखमें चन्द्रमाकी शोभा धारण करनेवाली माँ! मुझे मोक्षको इच्छा नहीं है, संसारके वैभवकी भी अभिलाषा नहीं है; न विज्ञानको अपेक्षा है, न सुखको आकांक्षा; अतः तुमसे मेरी यही याचना है कि मेरा जन्म ‘मृडानी, रुद्राणी, शिव, शिव, भवानी ’— इन नामोंका जप करते हुए बीते॥ ८॥

माँ श्यामा! नाना प्रकारकी पूजन-सामग्रियोंसे कभी विधिपूर्वक तुम्हारी आराधना मुझसे न हो सकी | सदा कठोर भावका चिन्तन करनेवाली मेरी वाणीने कौन-सा अपराध नहीं किया है ! फिर भी तुम स्वयं ही प्रयत्न करके मुझ अनाथपर जो किंचित्‌ कृपादृष्टि रखती हो, माँ ! यह तुम्हारे ही योग्य है। तुम्हारी- जैसी दयामयी माता ही मेरे-जैसे कुपुत्रको भी आश्रय दे सकती है॥ ९॥

माता दुर्गे! करुणासिन्धु महेश्वरी ! मैं विपत्तियांमें फँसकर आज जो तुम्हारा स्मरण करता हुँ [पहले कभी नहीं करता रहा], इसे मेरी शठता न मान लेना; क्योंकि भूख-प्याससे पीडित बालक माताका ही स्मरण करते हैं॥ १०॥

जगदम्ब! मुझपर जो तुम्हारी पूर्ण कृपा बनी हुई है, इसमें आश्चर्यकी कौन-सी बात है, पुत्र अपराध-पर-अपराध क्यों न करता जाता हो, फिर भी माता उसको उपेक्षा नहीं करती॥ ११॥ महादेवि! मेरे समान कोई पातकी नहीं है और

तुम्हारे समान दूसरी कोई पापहारिणी नहीं है; ऐसा जानकर जो उचित जान पड़े, वह करो॥ १२॥

॥ इति श्रीमच्छङ्कराचार्याविरचितं देव्यपराधक्षमापनस्तोत्रं सम्पूर्णम्‌ ॥

7 %॥।

ग 44

al A

पी

t 9% 4

‘cS ) १५८. /८०-० ५८-०५.) >>> > >>> <>>><>>> >>> >> CBC SCS CRRS ८८००६) CICS CLS CCD) pe भ्र _ दि आठ अरे आउट SI SIS I OIC अरे हटे आटे आ2 SI IO आट पद SI CSI SIN आह NS OS ON रक 9

| श्रीदुर्गाजीकी आरती |:

(ः

००११,

१, डव

ICN OSI SS WSS ON

४८००

MN क,

जगजननी जय ! जय !! ( मा! जगजननी जय ! जय !! ) भयहारिणि, भवतारिणि, भवभामिनि जय! जय॥टेक॥ तू ही सत-चित-सुखमय शुद्ध ब्रह्मरूपा।

So उक

CORY

Loe

(७)

सत्य सनातन सुन्दर पर-शिव सुर-भूपा॥ जग० ॥ १ आदि अनादि अनामय अविचल अविनाशी। | ३ अमल अनन्त अगोचर अज आनन्दराशी॥ जग० ॥ | १ अविकारी, अघहारी, अकल, कलाधारी। कर्ता विधि, भर्ता हरि, हर सँहारकारी॥ जग० ॥ | । तू विधिवधू, रमा, तू उमा, महामाया। | मूल प्रकृति विद्या तू, तू जननी, जाया॥जग०॥ |

वन्य

राम, कृष्ण तू, सीता, व्रजरानी राधा। तू वांछाकल्पद्रुम, हारिणि सब बाधा॥ जग० दश विद्या, नव दुर्गा, नानाशस्त्रकरा।

CRN)

IY

NAN AN AN एज “>” ANT LN TON ONAN ON ON AN ON ON ON IN ४५७१ LN INN

३३८८. IVC VRC)

NY)

सुर-मुनि-मोहिनि सौम्या तू शोभाधारा। विवसन विकट-सरूपा, प्रलयमयी धारा॥ जग० तू ही स्नेह-सुधामयि, तू अति गरलमना। रत्नविभूषित तू ही, तू ही अस्थि-तना॥ जग०

toe Leas

SCRE (६०० (६००३६ कम

Lea Laat

(> CR

निज स्वभाववश जननी! दयादूष्टि कीजै। करुणा कर करुणामयि! चरण-शरण दीजै॥ जग० ॥

)५/०८ ०००८ ०७१“ ANNAN

मूलाधारनिवासिनि, इह-पर-सिद्द्रिप्रदे। | छ कालातीता काली, कमला तू वरदे॥जग०॥ | शक्ति शक्तिर तू ही नित्य अभेदमयी। | | भेदप्रदर्शिनि वाणी विमले! वेदत्रयी ॥ जग० ॥ १ | हम अति दीन दुखी मा! विपत-जाल घेरे। ] शं हैं कपूत अति कपटी, पर बालक तेरे॥ जग०॥

]

PS © हि

आ())

4 ७०००, ३८८ ३०८ SRI CRS ILS CCS CICS CCS >>> CCS CRC SCRE SCHL SCR SCR SCR SC (०१५८, (3४ 2+%#-४४६-8&-88&—३४—३४-६४-४४-४ 2 > आटे आटे टे आटे आर SI CSC SRS CN रे

Gujarati prose translation. Source: 1915 edition, DLI scan.

અધ્યાય ૧૪શચેઈ

રૃવીભ્ાગવતનુ* ફૂલદશન વ્યા ડવાન । ં અવેત્ઝોઝત્તજ વજ હેતીતત્ત્રાન્સાસમતમ્‌ । શ્રીમસઞામવર્ત તાત વેદ્દલિયાન્યયોધશ્‌॥૬॥ સૂત ખાવ્યા દેવીના મુખકમળથી નીકળે] અને વદતા સિદ્ધતતે જણાવતુ જે અર્ધશ્લોકાત્મક શ્રીમદભાગવત નડતા પાદડા પર સૂતેલા વિષ્પ્તે (દેવીએ જ) ઉપદેરયુ હતુ, તેનો જ ખાહાદેવે પહલા સે કગેડ શ્લોકોથી નોટો વિસ્તાર ક્યો હતો પહ વદ્યાસે નુક્વેવજી માટે [ તે જ ષ્રાભદેવકૃત વિરાઉ ) ભાગવતનો સાર એડ્રડો ડરી બાર સ્કધોવાળુ અને અદાર હન્નર શ્લોક્ોવાળુ આ દેડીભાગવત નામતુ પુરાણુ પૂવે” રચ્યુ છે મોટા વિરતારવાળુ પેતુ ખ્રહ્મદેવકૃત ભાગવતપુરાણુ પણ હજી દવલાકમા હયાત જ છે આ પુરાગૃ સમાત પુણ્યદાય્, પવિત અને પાપતો નાશ સતાર ખીન્તુ કાઈ પણુ પુરાણુ નથી આનો પાઠ કે શ્ર4ણૂ ફરવાથ્રી મતુષ્ય પદ પદે અશ્વમધયગનું ફળ પામે છે પ્રથમ આ દેવી ભાગવતને ખોતાતા હાથે લખી અથવા ખીળ્ત કોઈ લેખક પત્ત લખાવી તે જ પુસ્તક પુરાણ વાચતાર વ્યાસને આપી તેમને વ્યાસમુદ્ધિથી વસ્ાવકાર વઃ પૂર સન્માન ફરીતે તેમતા જ મુખથી આ ભાગ વતપુરાણુ ઉપવામી ગ્હીને સાભળવુ પઇી ભાદરવા મહિનાની પૂતમતા દિવસે સમાપ્રિ કરી સેનાના કહ

સહિત એ દેવીભાગવતનુ પુમ્તક ( કથ ડાર) ગયૂરાણિકને

ક આ અધ્યાયર્મા એકત્રીત શ્લોકોથી વ્યાસના ગયા પછી તમગ્ર પુરાણના ફગદર્શનપૂર્વક ઉપસહાર કહેવાતો.

અધ્યાય ૧૪ મેઇ-દેવીભાગવતતુ* ફૂલદશત

બેઝ આપવું, પછી તેમતે દક્ષિણા આપવી; તેમ જ વાઇરડા સહિત શણુગારેની અને સોનાની માળા પહેરાયેલી દૂઝણી કપિલા ગાય આપવી, અતે દેવી- ભાગવતમાં જેટલા અધ્યાવ-છે, તેન્લા (૩૧૮) છયાહ્મણોને જમાડવા અને તેટલી જ સુવાગિતી ગીએને કુમારોએને તથા ખડટ્ઠકોને દ્ધપાડતા ભોજનથી જમાડવા. પછી દેવીની ખુદ્ધિધી તેઓની ચંદન, માળા, તથા પુષ્પો વગેરેથી વસ્ાલકાર વગેરે- થી પનત ફરવી આ પુરાણુનુ દાન કરવાથી મનુષ્ય પૃથ્વીના દાનતુ કૂળ પાને છે અને આ લોકમા રુખી થડ અતે દેવીના નગરમાં જાય છે જે મનુષ્ય ઉત્તમ દેવીસપગવતનુ કાયમ ભઢિતથી શ્રવણુ કરે છે, તેતે કદી કોઈ પણુ સ્થળ કઈ દુર્લભ સ્હેતુ નથી. પુત્ર વિતાતો પુત્ર પામે, ધતાર્યી ધન પામે અને પિદ્યાર્થી વિવ્યા મળને. તેમ જ કીર્તિ વડે ભૂમડને શોભાવતાર થાય છે, જે ગી વાઝણી હોય, એક જ વાર પ્રસવી હોય અને તેના છોડરા જન્મીને મરી જતા હોય, તેવી હરકોઈ સ્રી આ દેવીભાગવતના શ્રવણુથી તે તે દોષોને દૂર કરે છે, એમા સશય નઘી જે ઘરમા અદ દેવીભાગવતનુ ઉત્તમ પુસ્તક કાયમ પૂન્તયે] રહે છે, તે ધરને લક્ષ્મી તથા સર- સ્વતી છોડતા નથી; એટડ] જ નહિ, પણુ વેતાલ, ડાકિતી તથા રાક્ષસો વગેરે ત્યા જઈ પણુ ગકતા નથી જે મતુષ્યતે તાવ આવ્યો હોય, તે સ્પર્શ ઝરી સાવધાન થઈ આ પુરાણુનો જેતે પાઠ કરે તો તેના શકીરમાથી અથવા વીસ કે ચાળીસ વોજત પ્રદેશમાથી દાહ સાધે તાવ તાશ પામે છ અત તતો વાર આ પુરાણૂતો પાઠ કરવાથી ક્ષયરોગ પણુ નાશ પામે છે જે મનુષ્ય કાયમ સધ્યાડાળે સધ્યા કરો સાવધાન યઈને આ પુરાણુના એક એક અ’્યાયનો પાઠ કરે છે, તે મતુષ્ય સાની વાય છ હે મુનિ! કરવા યોગ્ય કે ન કરવા યોગ્ય કાર્યોતા પ્રસગે (નવમા સ્કૃગના ફહેલા પ્રકારે) *.કુતો જેવા તેનો પ્રકાર પ્રથમ (તે સ્થળે) મે કહ્યો છે. જ મનુષ્ય રારદ- ગતુતા તવરાત્રમા અતિશય ભડિતપૂર્વક કાયમ આનો પાઠ કરે છે તેને શ્રીઆંબકાદેવી સતુદ થઈ ઈચ્છાથી

૭૬૫

“૪૪૪ “૪૫૪%૪”૪૫૪”%૪૪#૪/”%૪૫૪૫૫૫/૫૪૫૪”૭૫%“૭“૪”૪ઉ અંધ્રિક ફાળ આપે છે. અષાઢ, આશ્નિત, માવ તથા ચૈત્ર મહિનાના શુક્લપક્ષમા નવરાત્રમાં વૈડ ણવાને. લક્ષ્મીને પ્રસત્ત કરના, શૈવોએ પાર્વતીએ પ્રસન્ન કરવા, ગણુપતિના ઉપાસન્નેએ સિદ્ધ-બુદ્ધિતે પ્રસન્ન કરના, સૂર્યભક્તોઅ છાયાદેવીને પ્રસન્ન કરવા સારુ અને વૈદિક લોકોએ પોતાની ઈટ્ટદેવી ગાયતરીને પ્રસત્ત કરવા કાયમ ડાળગ્ટથી આ ભાગવતતો નિત્ય પાઠ કરવેઇ હરકોઈ સપ્રદાયતા મનુષ્યે કાળજવી આનો પાઠ કરવો; કેમ કે રહા દેવીભાગવતતા સખવી કોઈનો પણુ વિરોધી નથી; કારણુ કે સર્ય લોકોની કાયમી ઉપામતા શકિતયુકત જ હોય છે; માટે અ શકિતને પ્રસન્ન કરવા ડિજ લોકોએ અદ દેવીભાગવતનો પાઠ હમેશા કગ્વો ન્‍્નેઈએ, હવે વધારે કહેવાથી શુ £ તત્ત્વદદ્ટિએ જે સાર છે, તે જ હુ કું છુ. હે ઉત્તમ ખ્રાહમણી ! અ પવિ4 પુરાણુ વેદોના સારરૂપ છે અને પાડમા તથા શવણ્મા વેદપાડ નુલ્ય છે. સત્‌, ચિત્‌ તથા આનદરૂપ ગાયત્રીએ પ્રતિપાદત કરલાં અને છ્વીંકારમય એવા તે દેવીતે હુ તમરકાર કર” છું, જેથી એ દેવી અમારી ખુદ્ધિને સન્માગે” પ્રેરે છે

એમ સૂતપુરાણીનુ તે વચત સાભળી તૈમિ- ષારણ્યમાં વસતા તપસ્નીઓ, પુગણુવેત્તાઓમા ઉત્તમ એ સૂતની અતિ ઉચ્ચ પ્રકારે પૂજન કરવા લાગ્યા તે બધા આ [રાણુના પ્રભાવર્થી પ્રસન્ન ચિત્ત થયા, દેવીના ચરાકમળને પૂજ્નારા થયા અને પરમ શાતિ પ.મ્યા. વળી તેઓ વારવાર સૂતની ક્ષમા માગી ફરી ફરી તેમને નમસ્કાર કરીને કહેવા લાગ્યા કે, “હે તાત! અમને સસારસમુદ્રથી તાર તાર વહાણુ૩્પ તમે જ છો ’ પછી શ્રીજગદખાતા. ચરણુકમળમાં ભમરા જેવા તે સુતગુરાણી, શૌનકાર્દિ મુનિવરોની ગળ સમગ્ર શાસ્રોના રહસ્યરૂપ ચ દેવીપુરાણને એમ સભનાવીને પછી તે નમ્ર મુનિસઘને આશીર્નોદોથી વધાવીને ત્યાથી તીકળી ગયા. રૂતતિ વ સુતિવિસાનાત્પ્રત્તઃ ધાવષિત્વા | લયત્ઝાનિયતન વૌમેમેલલ્‌ વરાળ ॥ સતમથ સુતિથવ વસેવિત્વાડડશિવાન્વા । ચરળજઉસતમજ્ો તિ્ગેપાતાય સૂતઃ ॥ રર ॥

અધ્યાય ૧૪ મો સમાપ્ઠ

વારમો સતં લાસ

સસ્તું સાહિત્ય ’ એટલ્‌ ઊંચામાં ઊંચું સાહિત્ય

ઘરમાં વસાવવા લાચક ઉપચયે।ાગી પુસ્તકે

સુરાણેા સ્કંદમહાપુરાણ ભા. ૧-સરળ ભાષાંતર ૧૫—૦૦ સ્કંદમહાપુરાણ ભા. ૨ ,, કે ૨૦-૦૦ ફૂર્મમહાપુરાણ … #»| 9 ૧૨-૦૦ લિંગઘહાયુરાણ … ,»%, »,; ૧૨-૫૦ વિષણૃપુરાણ … મ ન ૧૦—૦૦ વાયુપુરાણ સિ જ પ ૧૨-૫૦ ક્ાઇગકઝઞટપટ :.. $#7 ૬) 9૨-૮૭ શ્રહ્મવેવર્તપુચાલ (બૅ ભાગમાં) ,, ૨૪-૦૦ થીમદ્‌ ભાગવત (બે ભાગમાં) ,, ૨૦-૦૦ શાસાયણ-સમહાલારત તુલસીકૃત રામાપણ (બે ભાગમાં) … ૨૪-૦૦ ધહાભારત—શાંતિપર્વ “ક નૂ ૧૬-૦૦ મહાભારતસાર-સારરૂપ અઢાર પર્વા … ૭-૫૧ ઉપનિષદો

કકોર્પાનપદ—મત્ર, અન્વય અને અર્થ

શાંકરભાષ્ય સહિત બક ૧—પ૦ છુંડકોપનિષદ-શાંકરભાષ્ય સહિત ૨-પવ૧ તૈત્તિરીય ઉપનિષદ %, » કમક ૧-પવ૧ એતરેય ઉપનિષદ ,, ,, “ન ૦-૭૫ છાંદોગ્ય ઉપનિષદ ,, ,, ૭-૫૦ મુહદારણ્યક ઉર્પાન્યદ (મે ગ્ર થામાં) ૧૨-૦૬ ઈશ ને કેન ઉપનિષદ ,, ,, ન ૧-૫૮

લદાંત-તન્ત્વસાન

ચાતંજલ યોગસૂત્ન-ભાવાર્ધ-વિવેચન સાયો ૩-૫૦ [િચારસાગર-વેદાંતનો મહાન ગ્ર’થ … દ્્-્વ્વ

વેદાંતસિદ્ધાંતમુકતાવલો—સરળ ભાષાંતર સાથે ૨—૦૦

શેચૌકરણ—અધ્યાર્ત્માવદાનો ઝય ચ્-્વ્ક દૃગ્‌-દૃચ્યવિવેક— ૦્-્સ્પ વૈર્દાતશબ્દકોલ—૬૩૨ અઘરા શબ્દો અર્ય સાથે ૦-૭૫ કોગાભ્યાસ અને આસનર્વાધિ ૧-રપ૫ જત્મરામાયણ—વેદાંતો રામાયષણ … ૨-૦૬ શાનવાણી-મનનીય લેખો “ ર૨ત-વ્૧ ક્ાનવહરી-સ્વામો માધવતીર્યકૂત … ૦-૭૫ માર્લાવ્લાસ-સ’સ્કૃતિનાં રહસ્યો … ૩-૦૬

ત્રિપ્રરારહસ્ય-ક્ાનખૅડ— મૂળ સંસ્કૃત પરથી અનુવાદિત .. ૧—૫૦ જીવનમુકિતવિવેક-સ્કામી વિઘારફ્ય કૃત ૧-૫૦

લઘુયોગવાસિકસાર—મૂળ શ્લોકો સમજાતી સાવે ૧—૦૦

જ્ઞાનનાં ઝરણા—જિલાસુને લખેલા પત્રો ૦-૭૫ જ્ઞાન અને કર્મ (સ્વામી માધવતીર્ધ) ૦—૪૦ ઘઠયોગપ્રદીપિકા—સરળ ભાષાંતર ૨—૫૦

શ્રીસત્‌ શ’કરાચાયષ્તાં સુસ્તફે ઉપદેશસાહસ્રીં—મૂળ સાથે સરળ ભાર્ષાતર ૪-૦૦ મણિરત્નમાળા-મૂળ શ્લોકો ભાષાંતર સહિત ૧—૫૦ સ્તેત્રસંગ્રહ-૪૧ સ્તોત્રે। મૂળ સાથે ભાર્ષાતર ૩—૦૦ સોંદર્મતહરી-સરળ અનુવાદ સાથે … ૦-૭૫ વિવેકચૂડામાણ—લાનપ્રમમિનું નિરૂપણ ૩-૦૦ પ્રશ્નોત્તરમાળા ને જીવન્મુકતઆનંદલહરી ૦-૨૫ પ્રત્રોધસુધાકર અને તત્ત્વબોધ-સરળ અનુવાદ ૦-૫૦

મોહપુદ્ગર અને બીજાંદશ રત્ના … ૧-૫૦ સ્તામલકસ્તોન્ર અને વાકયસુધા-અને સ્તોત્રોને મૂળ સાથે સરળ અનુવાદ ૦-૩૦ શતશ્લાકી-મૂળ સાથે સરળ ભાષાંતર … ૧-૨૫ ગીતા-વિષયક થીમદ્‌ ભગવદગીતા—ગુજરાતો લિપિ ૧—૦૦ થીમદ્‌ ભગવદ્ગીતા-સંસ્કૃત *વોડે ૧-૦૦

ગીતા એકસપ્લેઈન્ડ બાય જ્ાનેશ્વર-અંગ્રેજીમાં ૮—૦૦

જ 9 પાકું યર ૧૦-૦૦ ઈન્ટ્રશન ટુ ટું ગૌતા એકસપ્લેઈન્ડ .. ૦-૬૦ અવધૂતગીતા-મૂળ સાથે સરળ ભાષાંતર ૨-૫૦ અસાવક્કગીતા-મૂળ સાથે ભાષાંતર ૧-૨૫ શ્રૉમદ્‌ ભગવદગીતા—ોટા અલ્રમાં ૩-૦૦ આરોગ્ય અને વૈદક સુશ્રુત આયુવેદ-બે ગ્રથામાં ૨૪-૦૦ કાશ્યપર્સહિતા- ભાષાંતર વિવરણ સાથે … ૨૦—૦૦

થરકસહિતા ભા. ૧ હા ( શ્હોક સૂત્રસ્થાન) ૨૦-૦૦ થરકસૅહિતા ભાગ ૨ જે-નિદાન,

વિમાન, ચારીર અને ઈન્દ્રિયસ્થાન ૨૦-૦૦ થરકસંહિતા ભાગ ૩ જે—નિકિત્સિતસ્યાન અ.૧થૌ૧૫ ૧૫-૦૦

૩૬૮

ત્રરઝસંહિતા ભાગ ૪ ઘો-ચિકિત્સિતસ્યાત *, | ખોરાકમાં ઝેર-( ઓરાકમાં થતી ભેળસેળ) ૦-૫૦ અ. ૧૬ થો ૩૦ નક ૧૫-૦૦ | ઝેર ઉતારવાના તાત્કાલિક ઉપાયો .. ૧-૦૦ ચરકર્સંતિતા ભાગ પ મો-કલ્પ અને રડે (અને તેનો ઉપયોગ )— ન ૧-૨૫

સિદ્િસ્યાન ૧૫-૦૦

વરાશ (મે ભાગમાં) દાંતનું જતન-ઉપચારો અને સંભાળ … ૧-૦૦

ભોગવ લો પૂર્વ ક કવાવ ઓષધિ—સૌા કવાવ અને કાકા ૧-૫૦

ક ક પ્રકીર્ણ ઓષધિ-સોા ઓષધોની મનાવટ

ભાગ ૨ જે મધ્યમ અને ઉત્તરખંડ ૨૦-૦૦ અગે ઉપ્રોગ ર

યોગઝરત્નાકર (બે ગ્રથામાં) ક કં ૧૦-૦૦ આયુર્વે’દ્માં નસ્યચિકિત્સા-શાસ્ત્રીમ માહિતી ૧-૦૦ ઉત્તરા ** ૧૦-૬૦ ક કેગ પરને ભાષાંતર ૨૦-૦૩ નીતિ અત્તે સદાચાર જ મેક્કક

હારીતર્સહિતા—બહિ આત્રેય ચચિત ક પિદ્ધર્મનો બાળપોથો-આનંદસંકર પ્રવ ૬૯-૭૫

માધર્વતિદાન ( સોગવિનિશ્ય ) ૨૫-૦૦ નૌતિસમુચ્ચય-નોતિના પ્રચોન ન સંગ્રહહ-૭૫ શાક”ગધરસોહિતા—મૂળ સાપે ભાષાંતર ૧૦—૦૦ વૈરાગ્યશતક—ભતું હરિકૃત, મૂળ સામે ભાણ તરત ઉ- પેજ આપુ્ેદનો ઇતિહાસ—પં. હેમરાજ શર્મા ૫-૦૦ | “વઘતડ—ભરતૂંહરિકૃત, ચૂન સાવે ભાજતર ૦-૫૦ રસતૈત્રસાર અને સિહપ્રયોગસંગ્રહ ૧ લો ૧૫-૦૦ | જનશતક—ભતૂંહરિકૃત, મૂળ ચાવે ભાષાંતર ૦-૬૦ નારદનાં ભકિતસૂત્રો-મૂળ સૂક્ો-પદસ્છેદ

જેટ. કે (દ્રિતીયખેડ) ૧૨—૦૦ ક

આરોગ્ય વિષે સામાન્ય જ્ઞાન-મહાત્મા ગાંધોજી ૧-૨૫ 1 અર્ષ અને નોંધ સહિત ૦ ૦-૮૦ રસાયન (થતુ, ઉપલું રસ, વગેરેને ઉપચ્નગ ) ૨-૦૦ | બડિલ્ભભકિતસૂત્ર-ભકિતસૂત્રો અર્થ અને ઘરઘરતો વેઘ-વૈદડીય ઉપચારો .. ૩-૦૦) ટિપ સાયે .. … .. ૧-૦૦ આપણે આહાર-આહાર વિષે મરતી ૨-૫૭ સત્સંગમાળા આધ્યાત્મિક માર્ગદર્સન ન ૬-૭૫ ધિરીત્સાંજન-આમુવેદિક સરળ ઉપાયો ૧—૦૦ | સંબમિત રત્નમાળા—પસંદ કરવા ૩૦ બાપદેવશતક-બોપદેવ કૃત - ૧-૨૫ ગ્ોડોનો સંગ્રલત — ૬૨-29 વૈઘાજીવન—ડવિ લાલિમરાજ કૃત .. ૧-૨૫ વિદૃરનોતિ-ધૃતરાષ્રને વિદુરના ઉપદેઇ ર૨-૨૫ વૈદક ટુયકા સંગ્રહ- “* ૬-૦૦ કાતાસિ એને યાણાવનીતિશાર- વર્મ અકસ્માતના તઇડપગિક ઉપાચ્ર— અને નોતિવિષયક શ્લોકો .. ૨-૦૦ -

પ્રાથમિક શારવાર રટ ચારુચર્યા-નીતિ તયા ઉપદેશના, સા ગ્લો ૦-૨૫ ધલપપટ્યા-ઘરગઘ્યુ ઉપાયો — ૧-૨૫ િ પ મુધિઝિર—બોધક પ્ન્નોત્તરે ન્ટ જ્વનચર્ષ-વિજમર્સકર ધ. મુનની . ૦-૫૩ | શદુધર્મ-(એક પુસ્તકરપે) ન ૨-૫૦ વુસ્મુદ-વૃક્ષઉઉરની માવિતી .. ૦-૩૫ ટછાતડ્યાએડ શિકિત્સાર્કાલિકા-મૂઝ શ્હાડોનું ભ્ાયંતર ૨-૦૦ ; મો સુમોધકયાસાગર-કીવન ઉપશ્નેગી આપુવદ અને ભારત—આધુર્વદ સંબંધો ૩૮૨ દૃસંતો … દનો -* ૪-૫૦

અભપ્રાયા … ન્ક ભ*-રપ | ધર્મકયાસ્ઓ—૨૩ ધર્મકયાઓ — ૧-૫૦ મોંઘાનોા અસહારવિહાર-દર્દીઓ મધ્ટે ઉપરોગી ૧-૦૩ | સંતનો વાતે-રસશ્રદ વાર્તાડાપ ક ૪-૯૦ બાંદગીમા ઉપવાસ-1વિજ્યર્સકર ધ. ધુનછ- ૦-પડ | દ્થાતશતક-ખોધક સેર દૃષતો - -.. ૧-૫૦

થાનવેપજ્વમંજરે-૭૪ સૌને? ’” “૬ ,

સ ; રપ | પહાપુર્વોના પ્રેરક કવનપ્રસંને.-સ્- જજે. રે સદાગાર અને આેગ્ય-૧/ ( યા ૧

ચુરુના જવનના ૧૧૪ પ્રસગે — ૧-૫૦

શખોધતરિતા-ગઝાપાત્રજી ઓ. ઠક્કર ૩-૦૦

શ, શુદ,